Zonder Delon was er geen Rocco

Rocco e i suoi fratelli. Regie: Luchino Visconti. Met: Alain Delon, Renato Salvatori, Annie Girardot. In: Filmmuseum, Amsterdam; Lantaren/Venster, Rotterdam; Filmhuis Den Haag.****

De Italiaanse klassieker Rocco en zijn broers (1960) wordt opnieuw uitgebracht, in een gerestaureerde kopie, als opmaat naar het grote Alain Delon-programma in het Filmmuseum deze zomer. Delon speelt Rocco. Regisseur Luchino Visconti schreef de rol speciaal voor hem. Als de jonge Franse acteur indertijd nee had gezegd, was de film er nooit geweest.

Rocco is een verlegen jongen, zich van geen kwaad bewust. Hij is de goedheid zelve en gehoorzaamt zijn moeder en broer Simone. Aan het begin verhuist hij met zijn familie van een klein plaatsje in het arme, zuidelijke Italië naar het welvarende Milaan, in de hoop op betere tijden. Een hoop die snel vervliegt. Er is nauwelijks werk en al snel worden ze hun huis uitgezet, waarna ze in een door de staat betaalde woning terechtkomen aan de rand van Milaan.

Simone, die in alles een tegenpool is van Rocco, hoopt op een carrière als bokser, maar hij mist talent en doorzettingsvermogen. Al snel komt hij terecht in de kleine criminaliteit en ruziet hij constant met zijn vriendin, de prostituee Nadia (een prachtige rol van Annie Girardot). Als Rocco ook verliefd wordt op Nadia komen de broers tegenover elkaar te staan en krijgt de film bijbelse trekjes.

Wat begint als een sociaal realistische film over het moeizame leven van migranten in Milaan eindigt als een onvervalst melodrama met operateske elementen. Een ogenschijnlijk onoverbrugbare afstand tussen twee filmstijlen, eentje die te vergelijken is met het verschil tussen Noord- en Zuid-Italië, wordt door Visconti kundig en gedurfd overbrugd.

Onderweg uitstappen is geen optie, je moet wel mee in de toenemende hysterie, soms tegen de kitsch aan. Af en toe stoort Visconti’s neiging om al te uitleggerig (lees: prekerig) te worden. Maar de film bespeelt je met grootse scènes (te vergelijken met opera-aria’s; Visconti was een hartstochtelijke liefhebber van de opera): Rocco die het uitmaakt met Nadia op de Dom van Milaan, Simone en Rocco boksend tegen elkaar in de koude nacht en de hemeltergende climax. Daarna klinkt opnieuw het melancholieke volksliedje (Paese mio/Mijn land) waarmee de film ook opende. Zuid-Italië was misschien toch zo slecht nog niet.

    • André Waardenburg