Lokken met 230 decibel

De oorverdovende klikgeluiden van potvissen waren lang een raadsel.

Uit beelden van visdiefstal blijkt dat ze zo andere potvissen optrommelen.

Onderin de potvis, die de lijn vastbijt. Daarboven de zandvis.
De zandvis is gevangen op 108 meter diepte en zit vast aan de lijn.

Potvissen doen dit vaker, tot ergernis van vissers.
(Foto's SIO/UC)

De potvis maakt het hardste geluid van alle dieren. Tot 230 decibel op 1 meter afstand, terwijl een geweerschot maar tot 160 decibel komt. Maar waarom maken potvissen die oorverdovende kliks? Niemand wist het, maar nu denken biologen dat het is om elkaar te lokken. Communicatie dus.

Wetenschappers uit Alaska en Californië analyseerden unieke videobeelden van potvissen die – tot ergernis van vissers – net aan de haak geslagen zandvissen stalen. De vissers werden gek van dit fenomeen, maar voor de wetenschappers was de vissendiefstal een unieke kans: normaal jagen potvissen op een diepte van 500 tot 2.000 meter op vis en pijlinktvis. Behalve als hem aas wordt voorgehangen – zoals dus voor de kust van Alaska.

En dus monteerde het onderzoeksteam camera’s en geluidsapparatuur aan de vislijn. Hiermee hielden ze nauwkeurig de op 108 meter diepte bungelende zandvis in de gaten. De video’s tonen stelende potvissen, die aan de lijn schudden zoals een kwajongen aan een boom met rijpe appels, en geven interessante informatie over de potvisgeluiden. De potvis maakt reeksen van kliks, in verschillende patronen, door met speciale ‘lippen’ in zijn blaasgat een drukgolf te produceren.

Die golf wordt versterkt door het spermacetiorgaan in de kop. Dat is een met olie gevulde ruimte die ook een rol speelt bij het duiken. Het geluid blijkt afhankelijk te zijn van de lengte van het individu en de omvang van het spermacetiorgaan, schrijven de onderzoekers deze maand in het Journal of the Acoustic Society of America. De potvis is met een lengte tot 20,5 meter het langste getande (zoog)dier op aarde en komt in alle wereldzeeën voor.

Zelf was de vissers ook al opgevallen dat de potvissen elkaar gemakkelijk optrommelen. De wetenschappers constateren nu dus dat de potvissen de kliks gebruiken om elkaar te lokken. „Normaal gesproken leven potvissen solitair, maar blijkbaar zijn ze niet te beroerd om een goede buit te delen,” zegt onderzoekster Delphine Mattias, „al sluiten we niet uit dat de potvis zichzelf per ongeluk verraadt door zijn kabaal. Dat is tot op tien kilometer te horen voor soortgenoten.”

Of de potvissen hun prooi ook doden met hun geluid konden de onderzoekers niet bevestigen. Mattias: „De zandvis in ons onderzoek was al op sterven na dood. Om meer over de dodelijkheid van het geluid te leren moeten we ons onderzoek doen met springlevende vissen.”

De potvissen blijken het aas overigens niet opgespoord te hebben met hun echo, maar gelokt te zijn door het geluid van de motorboot. Voor de vissers hebben Mattias en haar collega’s daarom een oplossing gevonden, al geeft Mattias toe dat die niet al te praktisch is: „Er zit voor de vissers voorlopig niks anders op dan een uur te wachten met het uitgooien van hun lijnen nadat ze hun motor hebben uitgezet. Dan zijn de potvissen inmiddels afgedropen.”

    • Jop de Vrieze