Klagen uit eigen zak

Is het een overheidstaak de kosten van milieuorganisaties te vergoeden voor hun bezwaarprocedures tegen overheidsbeslissingen? De vraag stellen is hem beantwoorden. En dat doet minister Cramer (PvdA, milieu) vanochtend in een brief aan de Tweede Kamer. Zij schaft deze regeling af want zoiets past niet bij de neutrale positie die de overheid hoort in te nemen. En het is ook „een kwetsbare schakel in de volwassen relatie tussen overheid en milieubeweging”. Wat deze laatste dubbelzinnige formulering precies betekent is onduidelijk, maar voor het overige geldt ‘beter ten halve gekeerd dan ten hele gedwaald’.

Soms onthult een beslissing om ergens vanaf te zien een praktijk die al langer onhoudbaar was. De brief van Cramer laat zien hoe achterstallig het onderhoud is. En hoe innig kennelijk de verhouding tussen overheid en milieubeweging de afgelopen decennia is geweest. Zij constateert terecht dat milieu geen ondergeschoven kindje meer is, maar een breed gedragen politieke prioriteit. Tegelijk lijkt zij meer afstand tussen overheid en pressiegroepen te bepleiten.

De bevordering van het thema milieu in het collectieve bewustzijn is een succes geweest. Daardoor is de reden om de vrijwilligers, hun spandoeken, stencilmachines, onderzoeken en incidentele dagvaardingen te financieren grotendeels weg. Cramers plan om de 9 miljoen die ermee gemoeid was, nu te besteden aan concrete projecten van ‘praktische idealisten’ met innovatieve ideeën voor een duurzame samenleving is meer bij deze tijd.

De milieubeweging is intussen sterk geprofessionaliseerd, heeft macht verworven en is ook een geduchte procespartij geworden. Achteraf was het door Milieudefensie afgedwongen verbod op verbreding van de A4 bij Leiderdorp een klassieke Pyrrusoverwinning. Vergelijkbaar met het storten van basaltblokken tegen de sleepnetvisserij door Greenpeace. Termen als obstructie en vandalisme troffen opeens doel.

Dat Cramer deze formidabele maatschappelijke kracht nu op eigen benen zet, lijkt dan ook logisch. Het is ook goed voor de milieubeweging zelf, die erdoor wordt gestimuleerd om zelf fondsen en dus draagvlak voor de juridische oorlogskas te werven. Subsidie maakt ook afhankelijk.

De Raad van State trok al eerder aan de rem. Daar werd de ontvankelijkheid beperkt van sommige milieuorganisaties, die als beroepsklagers vanuit de Randstad overal in het land milieuvergunningen betwisten. Actievoerend Nederland is er flink van geschrokken. Toegang tot de rechtszaal hebben in beginsel die burgers van wie concrete rechten of belangen door de overheid worden geraakt. Voor organisaties, die als enige statutaire doel hebben om processen te voeren bij de bestuursrechter, geldt dat minder.

Rechtspraak is een ‘ultimum remedium’, geen alternatief forum voor grote maatschappelijke geschillen die steeds per zaak opnieuw worden voorgelegd. Deze tegenslagen, zowel van minister Cramer als de Raad van State, moeten milieugroepen nu tot bezinning dwingen.