Herinneringspolitiek

Jarenlang hadden de gevangenen van vrouwenconcentratiekamp Ravensbrück ervan gedroomd: Bevrijdingsdag. Op 30 april 1945 was het zover. Na een barre opmars door Oost-Europa bereikte het Rode Sovjetleger eindelijk het Duitse kamp, waar het de circa 3.000 overgebleven en sterk verzwakte vrouwen uit handen van de nazi’s redde. Een feestelijke gebeurtenis, zo zou je denken. Maar dan wel met een inktzwart randje. Want behalve bevrijd werden veel vrouwen door hun Russische ‘verlossers’ ook verkracht.

Die massaverkrachting bracht geen grote schok teweeg. Sterker nog: de tragedie werd bijna veertig jaar lang doodgezwegen. Hoe was dat mogelijk?

Seksueel geweld vormde ‘slechts’ een onderdeel van alle leed tijdens de Tweede Wereldoorlog. Daarnaast zijn massaverkrachtingen door ‘bondgenoten’ te vergelijken met incestzaken, waarin getroffen kinderen vaak zwijgen omdat ze bang zijn hun schuldige ouders in een kwaad daglicht te stellen. De Russen waren als heroïsche bevrijders ook een soort familie; het was not done om hen te beschuldigen van wandaden.

In 1983 kwam de zaak toch aan het licht. In het verslag van een communistische conferentie stond een passage waarin een oude vriendin van één van de Ravensbrück-slachtoffers aan het seksueel misbruik refereerde. Het leidde tot een vloedgolf van woedende reacties aan het bestuur van de Communistische Partij Nederland (CPN). Was hier sprake van een anticommunistisch complot?

Het bestuur ging niet over tot feitenonderzoek, maar liet een brief aan de leden rondgaan waarin het verhaal van de oude mevrouw in één beweging van tafel werd geveegd: de passage had getuigd ‘van een ontstellend gebrek aan ieder historisch en normbesef over de enorme betekenis die de vernietiging van het fascisme inhield en inhoudt’.

De misdaden werden dus simpelweg ontkend, zoals de voormalige Sovjet-Unie de circa 100.000 (!) verkrachtingen van het Rode Leger bij de inname van Berlijn ontkende. Gelukkig kwam daar met het einde van de Koude Oorlog en het ineenstorten van het communisme verandering in.

Of toch niet? Om ‘vervalsing van de geschiedenis’ tegen te gaan, vaardigde de Russische regering vorige week een decreet uit dat de Russen eenvoudig verbiedt het voormalige Rode Leger te beschuldigen van begane wreedheden tijdens de Tweede Wereldoorlog. De CPN is er niets bij.

Historicus Jaap Cohen onderzoekt het heden aan de hand van het verleden.