Dylan kraakt, maar blijft heilig

Hoe krakerig zijn concerten ook klinken, Bob Dylan is onverminderd populair.

Waarin zit toch die Dylan-magie?

Bob Dylan in Parijs, 1966. (Foto AP) Bob Dylan in Olympia, Parijs, 1966 FOTO: AP Associated Press

Het blijft verrassend hoe populair Bob Dylan is. Niet alleen voor de generatie die met hem opgroeide, maar bij steeds nieuwe liefhebbers. Tijdens zijn concerten in Amsterdam, vorige maand, had zijn publiek zich opnieuw vernieuwd: jong, oud en alles daar tussenin stond devoot te luisteren.

Ook voor muzikanten is de inspiratie van Dylans muziek onverminderd: in een New Yorkse club werd afgelopen weekend een Bob Dylan Verjaardagsfeest (hij werd 68) gevierd, waar onder anderen Adam Green, The Strokes en Flaming Lips liedjes van Dylan uitvoerden. In ons land werd zijn nummer To Make You Feel My Love onlangs zelfs twee keer een hit: in de versie van Adele, en nu ook in de Nederlandstalige versie van Van Dik Hout: Tot Jij Mijn Liefde Voelt.

Hoe krakerig Dylan inmiddels ook klinkt – tijdens zijn concerten zijn zelfs overbekende nummers als Blowin’ In The Wind en Like A Rolling Stone nauwelijks thuis te brengen – de liedjes blijken onverslijtbaar te zijn.

Je zou bijna zeggen: Bob Dylan is heilig.

Een jonge fan, een muzikant en een Dylan-vertaler vertellen waar de Dylan-magie in zit.

Hij klonk als Scooby-Doo!

Wie: Lot Elzinga (16)

Wat: scholier en bassist

„Door mijn vader hoorde ik vaak Dylan, maar sinds ongeveer een jaar luister ik er zelf naar. Mijn favoriete Dylan-cd is Planet Waves uit 1974, met ‘Forever Young’ er op. Ik vind vooral zijn stem heel goed, heel muzikaal. Ik was laatst naar zijn concert en toen was zijn stem nogal versleten. Hij klonk als Scooby-Doo! Jammer, maar ik vond het ook grappig. Hij deed niets om het publiek te vermaken, hij stond gewoon te zingen. Het publiek juichte, maar hij keek alsof hij dat eigenlijk niet wilde, alsof hij liever had dat er heel hard ‘boe’ geroepen werd. „Veel muzikanten halen inspiratie uit zijn werk. Ik kan het horen als muziek door Dylan is beïnvloed. Bij The White Stripes bijvoorbeeld, als er zo’n mondharmonica op de achtergrond is. Zelf speel ik wel eens ‘Blowin’ In The Wind’, op gitaar en harmonica tegelijk.

„Mijn meeste vrienden vinden Dylan saai. Ik niet. Als hij weer komt optreden ga ik weer. Als ik aan hem denk, zie ik hem voor me zoals hij was toen hij jong was, toen hij de liedjes speelde die ik het mooist vind.”

Het zit hem in de sneer. Lieflijk en gemeen tegelijk

Wie: Maurits Westerik (26)

Wat: zanger/gitarist van de Utrechtse groep Gem.

„,Ik leerde Dylan kennen op mijn zevende en ik raakte direct onder de indruk. Hij viel op omdat hij juist géén nette liedjes maakt en toen was ik al verrast door die nonchalance. Die kwam voort uit haast – begreep ik later. Dylan had zo veel ideeën dat hij nooit de tijd nam om een lied helemaal uit te werken. Er bestaan ook nauwelijks definitieve versies van zijn nummers. Hij blijft er steeds op variëren, alsof dé versie niet bestaat.

„Mensen zeggen vaak dat ze aan mijn manier van zingen kunnen horen dat ik veel naar Dylan luister. Het zit hem in de frasering, in het voor en na de tel zingen. En het is een bepaalde sneer, die Dylan heeft. Zijn sneer is heel speciaal; niet negatief, hij geeft de woorden zijn urgentie. Dylan zingt lieflijk en gemeen tegelijk.

„Zijn invloed hoor je overal. Ik hoor het in het nieuwe werk van Kings Of Leon, in dat quasi-nonchalante en brutale. Zelfs bij Antony, van Antony & The Johnsons hoor ik het, als hij zo pratend zingt.

„Ik ben in april naar twee van Dylans concerten geweest. De tweede avond speelde hij heel andere nummers. Het rammelde aan alle kanten, maar ik vond het supermooi. Het mooie is dat het lijkt alsof de muziek ontstaat tijdens het spelen. Dylan houdt zich niet aan oude versies, hij geeft zich over aan het moment. Daarom is het zo spannend om mee te maken: je ziet hem zoeken. Tijdens het optreden ging het twee keer helemaal fout. Hij probeerde de woorden op een bepaalde manier te zingen, maar hij kwam er niet uit, de woorden pasten niet in de zin. Toen deinsde hij naar achter en moest hard lachen. Daaraan zie je dat het ook voor hem een avontuur blijft.

„De volgende keer dat hij komt, ga ik weer. Ik kan wel van alles lezen op al die Dylan-blogs, maar ik wil het toch zelf meemaken.”

Bob Dylan gebruikt nooit clichés

Wie: Robbert-Jan Henkes (47)

Wat: schijver/vertaler, vertaalde samen met Erik Bindervoet het hele oeuvre van Bob Dylan, uitgegeven in twee delen, Snelweg 61 herbezocht en Voor altijd jong.

„Ik ben niet naar de optredens geweest. Vroeger ging ik wel, maar inmiddels heb ik de oude nummers vaak genoeg gehoord. Ik heb wel al zijn platen, ook omdat we ze nodig hadden voor de vertaling. Van The Beatles hebben Erik Bindervoet en ik ook het hele oeuvre vertaald, maar toen hebben we onze eigen ideeën op de teksten losgelaten. Dylan hebben we zo getrouw mogelijk vertaald. Want zijn teksten zijn zo gelaagd en interessant, dat het heel bevredigend is om daar equivalenten voor te vinden. Toch kun je zijn werk niet beoordelen als poëzie, het blijven songs. Dat wil zeggen dat de teksten hun emotionele lading deels krijgen door de muziek. Tijdens het vertalen zaten Erik en ik steeds mee te zingen, want je moet het rijm en ritme in ere houden.

„Dylans teksten komen over als een reeks losse zinnen achter elkaar. Maar als je ze leest, zoeken je hersenen vanzelf het verband tussen die losse mededelingen, en altijd heb je het idee dat het om iets heel belangrijks gaat, wat hij hier zegt. Dylan gebruikt nooit clichés. Zelfs als hij ze wel gebruikt, geeft hij er een draai aan. Bijvoorbeeld in ‘I Want You’. Dat refrein klinkt misschien als een cliché: ‘I want you, I want you..’ Maar dan zegt hij: ‘I want you so bad’. En door dat ‘so bad’ krijgt het een dubbele bodem. Daar wordt het extra onderbuikig van.”

    • Hester Carvalho