China heeft geen vat meer op Kim Jong-il

China voelt zich door Noord-Korea in zijn hemd gezet door de kernproef.

Leider Kim Jong-il hoeft niet meer op mildheid van zijn bondgenoot te rekenen.

De kernbom die Noord-Korea maandag ondergronds tot ontploffing bracht, heeft bijna tienduizend kilometer verderop, in de Chinese hoofdstad Peking, een politieke schok teweeggebracht. „De test is fysiek en symbolisch ondubbelzinnig bedreigend”, zegt Shi Yinhong, professor Internationale Betrekkingen aan de Volksuniversiteit van Peking in een telefonisch interview.

Volgens Shi is nu Amerika aan zet. „Zeker nu Kim Jong-ils achterhaalde stalinistische regime niets meer te verliezen heeft, is de situatie levensgevaarlijk. Het wordt hoog tijd dat Obama het overleg met Noord-Korea op de agenda zet.” Shi verkondigt het officiële regeringsstandpunt dat ook in de Chinese staatspers is afgedrukt, maar staat bekend om zijn welbespraaktheid en gedurfde uitlatingen.

In 2006 voerde Noord-Korea voor de eerste keer een ondergrondse kernproef uit. China sprak zich toen in de Veiligheidsraad uit voor sancties, maar matigde zijn toon toen Noord-Korea beloofde zijn kernreactor in Yongbyon te ontmantelen. Ook toen Noord-Korea op 5 april een lange-afstandsraket lanceerde met een ‘satelliet’, nam China het land nog in bescherming. Die houding is volgens Shi, ondanks de gematigd-kritische berichtgeving in de staatspers van gisteren, radicaler geworden.

„Die milde houding kan Noord-Korea nu wel vergeten. Over de plannen voor de satellietlancering werd China maanden van te voren ingelicht, maar nu stelde Noord-Korea ons pas op het laatste moment op de hoogte van zijn plannen. We voelen ons in ons hemd gezet.” Noord-Korea is economisch afhankelijk van China, maar toch is de politieke invloed van het buurland nihil.

Noord-Korea is voor China een strategische bufferzone tegen de Amerikaanse troepen in Zuid-Korea. Het land wil Noord-Korea niet al te zeer tegen zich in het harnas jagen en zal hooguit milde strafmaatregelen willen treffen. De grootste angst van China is dat het regime instort en miljoenen vluchtelingen de grens zullen oversteken.

Of China overgaat tot goedkeuring van eventuele nieuwe sancties, voorgesteld door Japan en de VS, hangt volgens Shi dit keer vooral af van Rusland. Dat land bevindt zich als voormalig bondgenoot van Noord-Korea in een soortgelijke positie als China.

Volgens Shi is het duidelijk dat Kim Jong-il (67) met deze proef de angst om de greep op zijn land te verliezen, wil bezweren. Kims positie is nog steeds onaantastbaar, maar afgelopen augustus zou hij een beroerte hebben gehad. Omdat zijn gezondheid achteruit gaat, rijst de vraag hoe de toekomst van het land er zonder hem zal uitzien nu er nog geen duidelijke opvolger voorhanden is. Shi: „Nu de economische en politieke situatie in Noord-Korea steeds wankeler wordt, is de kernproef een laatste desperate poging van Kim Jong-il om het tanende vertrouwen van burgers en soldaten op te krikken.”

Chronologie over de crisis rond de atoomproeven van Noord-Korea: nrc.nl/buitenland