Wat moet wereld met provocaties Kim Jong-il?

Het onvoorspelbare gedrag van de kluizenaarsstaat baart de wereld zorgen. Wat kan er tegen gedaan worden?

Heeft een beperkte militaire ingreep kans van slagen?

Zuid-Koreanen gingen gisteren de straat op om te protesteren tegen de kernproef van Noord-Korea. (Foto AFP)
South Korean conservative protesters shout slogans and hold portraits of North Korean leader Kim Jong-Il during a protest in Seoul on May 25, 2009 against the North's latest nuclear test. North Korea said it carried out a second and more powerful nuclear test on May 25, defying international pressure to rein in its nuclear programmes after years of six-nation disarmament talks. TOPSHOTS AFP PHOTO / KIM JAE-HWAN
AFP

Noord-Korea’s grondlegger Kim Il-sung was een voorstander van heimelijke infiltratie om de eenheid van de Korea’s af te dwingen. Hij liet onder de gedemilitariseerde zone op de 38ste breedtegraad, de demarcatielijn tussen Noord- en Zuid-Korea’s, stiekem tunnels aanleggen om ooit dertigduizend soldaten per uur naar Seoul te laten marcheren. „Een tunnel is beter dan tien atoombommen”, vond hij.

Maar de tijden zijn veranderd: Kim is opgebaard in het mausoleum in Pyongyang, de tunnels zijn gedicht en zoon Kim Jong-Il tart de wereld met weer een ondergrondse kernproef. Gisteren heeft zijn land – naar eigen zeggen met succes – een atoombom getest, die twintig keer sterker was dan de eerste atoomtest in 2006.

Daarmee is de spanning over het nucleaire programma van Noord-Korea opnieuw sterk opgelopen. De crisis kwam in april in een stroomversnelling, toen het land waarschuwingen van de internationale gemeenschap negeerde en een lange-afstandsraket lanceerde, naar eigen zeggen om een satelliet de ruimte in te sturen. Hoewel de lancering deels mislukte – de raket kwam bij Japan in zee terecht – weet de Noord-Koreaanse bevolking niet beter dan dat de satelliet nog altijd patriottische liederen naar de aarde stuurt.

De wereld weet zich geen raad met het onvoorspelbare gedrag van Noord-Korea. Het regime hanteert een verwarrende strategie van escalatie en verzoening. Kim Jong-il en de familiekliek om hem heen lijken zo een spelletje met de wereld te spelen. Maar het is inmiddels wel een gevaarlijk spel, nu het land in snel tempo zijn kernwapens en raketten aan het verbeteren is en op weg lijkt om een serieuze kernmacht te worden die de wereld onder druk kan zetten.

De Amerikaanse president Obama, die onlangs nog de contouren schetste van een kernwapenvrije wereld, zal zich wanhopig afvragen hoe Kim Jong-il beteugeld moet worden.

Een militaire ingreep van beperkte omvang, een zogeheten pre-emptive strike tegen de nucleaire installaties, is riskant. Noord-Korea heeft bij de grens met Zuid-Korea een leger van 1,2 miljoen man ingegraven. Ook met conventioneel geschut is Zuid-Korea’s hoofdstad Seoul, met 12 miljoen inwoners, makkelijk te bereiken.

Economische sancties werken volgens experts evenmin. Ze zullen Noord-Korea verder isoleren, wat ten koste gaat van de bevolking. En als dat een regimewijziging tot gevolg zou hebben, zou dat pas echt tot chaos leiden. Het regime laat zich liever in natura (olie, voedsel) afkopen, dan dat het met economische hervormingen de eigen positie ondergraaft.

Is de kernproef dan voor intern gebruik? Kim Jong-il, die vorig jaar werd getroffen door een beroerte, zou zijn leiderschap op deze manier willen bevestigen.

De snelle escalatie van het nucleaire conflict heeft volgens andere analyses te maken met de komst van Obama in het Witte Huis. Kim Jong-il zou zichzelf een sterke positie willen geven aan de internationale onderhandelingstafel, waar de VS als militaire mogendheid in Azië – met troepen in Zuid-Korea – een cruciale rol speelt.

Noord-Korea kan Obama verder onder druk zetten met twee Amerikaanse journalisten die in maart zijn opgepakt en zich op 4 juni voor de rechter moeten verantwoorden voor illegale grensoverschrijding en ‘vijandige handelingen’. In het verleden wist Noord-Korea met dreigementen behendig economische hulp af te dwingen die het regime nodig heeft om de eigen positie veilig te stellen. De straatarme kluizenaarsstaat kan niet zonder hulp van buitenaf. Juist met het kernwapen kan Noord-Korea die economische bijstand verkrijgen.

Het land maakt daarbij handig gebruik van zijn imago van onvoorspelbaarheid. Nog geen half jaar geleden ondertekende Pyongyang een overeenkomst, waarin het zich nog eens vastlegde op nucleaire ontwapening en normalisering van de betrekkingen met de VS en Japen. Toch lanceerde Noord-Korea een maand geleden een lange-afstandsraket.

De Veiligheidsraad van de Verenigde Naties veroordeelde die raketlancering omdat deze in strijd is met resolutie 1718, die in 2006 met steun van China en Rusland was aangenomen naar aanleiding van een eerste, ondergrondse kernproef. China en Rusland wisten in april met hun pleidooi voor terughoudendheid de Veiligheidsraad van een scherpe reactie en van nieuwe sancties af te houden.

Toch stapte Noord-Korea na de bescheiden veroordeling uit het internationale overleg over nucleaire ontwapening en zette de inspecteurs van het International Atoomagentschap (IAEA), die toezicht houden op nucleaire installaties in Noord-Korea, het land uit. De kernreactor in Yongbyon, waar plutonium wordt geproduceerd, werd weer geactiveerd.

Het is nu aan China, als voorzitter van het zeslandenoverleg (VS, China, Japan, Rusland en de twee Korea’s), om Pyongyang weer aan de onderhandelingstafel te krijgen. Makkelijk zal dat niet zijn, want Kim Jong-il weet dat hij, als nucleaire ontwapening een feit is, de verliezer zal zijn.

Lees ook het commentaar ‘Wie stopt Kim Jong-il?’ op pagina 19

    • Harry Meijer