Twee filosofen in ongemakkelijke omhelzing

Theater Hannah en Martin, door Mugmetdegoudentand. Gezien 23/6 Toneelschuur Haarlem. Tournee vanaf okt. Inl: www.mugmetdegoudentand.nl.****

Ze spreken tot de verbeelding: Martin Heidegger en Hannah Arendt, twee Duitse denkers die een liefdesrelatie hadden, uiteen werden gedreven door de nazi’s – hij partijlid en zij gevluchte Jodin – en na de oorlog elkaar toch weer opzochten.

Toneelgroep Mugmetdegoudentand onderzoekt in de voorstelling Hannah en Martin het verhaal van de twee geliefden. De groep hanteert hiervoor de makkelijke, modieuze, maar ook aantrekkelijk losse vorm van toneelspelers die geestig kibbelen over de voorstelling die ze gaan maken.

Lineke Rijxman verdedigt Hannah Arendt en haar gedachtegoed, Willem de Wolf verdedigt Heidegger. Handig worden de tegengestelde karakters van de twee aan hun tegengestelde gedachtegoed gekoppeld, en aan de tegengestelde karakters van de twee toneelspelers. Arendt staat voor de vrouw die midden in de wereld staat en met haar boeken direct reageert op wat om haar heen gebeurt. Heidegger is de man die zich juist naar binnen keert, weg van de wereld die hem hindert bij het zoeken naar het diepste zijn.

Al snel blijkt het een ongelijke strijd. De moeizaam geformuleerde, abstracte filosofie van Heidegger leent zich slecht voor toneel. Bovendien was hij een hork die zich weigerde te verantwoorden voor zijn naziverleden. Arendt is veel aantrekkelijker, met haar politieke stellingname en duidelijke moralisme. Dit partijtrekken maakt de voorstelling makkelijk en onevenwichtig. Verder is ze wat rommelig en lang.

Hannah en Martin blijft echter intelligent theater, zoals dat maar zelden wordt gemaakt. De Wolf en Rijxman zijn sterke acteurs die virtuoos met hun materiaal spelen. De Wolf doet de zelfingenomen professor, Rijxman speelt de opstandige actrice die zich met Arendt identificeert. Daarnaast speelt ze ook nog geestig en overtuigend Arendt en Eichman.

Aangrijpend is de houterige vrijpartij van de filosofen, als ze elkaar in 1950 voor het eerst sinds zeventien jaar weer ontmoeten. Tussen hen in ligt een stapel van miljoenen doden.

Net als je denkt: ‘die twee houten klazen komen er niet uit, hou maar op, dit is niet om aan te zien’, richten ze zich op en omklemmen elkaar wanhopig.

    • Wilfred Takken