Nieuwslezer wordt 'ziek' van euroscepticus

De pan-Europese, maar eurosceptische partij van de Ier Declan Ganley krijgt volop aandacht bij de Poolse publieke omroep. Geheel kritiekloos.

Een gigantisch spandoek, dat wordt opgehangen aan het Paleis van de Cultuur in Warschau, herinnert aan de eerste vrije verkiezingen in Polen, twintig jaar geleden. (Foto Reuters) A workers hangs a giant poster as preparations are made to mark the 20th anniversary on June 4, 1989 when Poland held semi-free elections that led to the fall of communism, on Warsaw's landmark communist-era Palace of Culture building, in Warsaw, Poland, Monday, May 25, 2009. The poster shows a cowboy resembling the sheriff from the film 'High Noon" walking over the communist party headquarters. The anti-communist Solidarity movement used a similar image 20 years ago to encourage Poles to vote in that historic election. The message: do not be intimidated by the communist elites. (AP Photo/Alik Keplicz) Associated Press

Glimlachen kan Piotr Krasko als geen ander, van oor tot oor, witte tanden, twinkeling in de ogen. Maar toen de bekende Poolse nieuwslezer onlangs de Ierse politicus Declan Ganley interviewde bleven de mondhoeken steken. Na de uitzending meldde Krasko zich ziek.

Het was een stil, maar opvallend protest tegen de invloed van de Ier op de Poolse publieke televisie (TVP). Dankzij goede contacten binnen de TVP-directie is Ganleys eurosceptische partij Libertas, in de aanloop naar de Europese verkiezingen van 7 juni, niet van de Poolse televisieschermen af te slaan.

„Denkt u dat wij ons hier goed bij voelen”, klaagden collega’s van Krasko vorige week anoniem in dagblad Gazeta Wyborcza. „We moeten over Ganley praten, praten, praten, zelfs als er geen nieuws te melden valt.”

Krasko is weer terug van ziekteverlof. Maar een ander boegbeeld van het journaal, Hanna Lis, werd ontslagen, nadat ze een van hogerhand voorbereide tekst weigerde voor te lezen. In een persbericht van TVP werd ze beschuldigd van „een ernstige schending van de journalistieke ethische code”.

Declan Ganley. Vorig jaar was hij de architect achter de Ierse afwijzing, per referendum, van het Verdrag van Lissabon. Nu zit de ondernemer (onder meer in militaire telecommunicatie) achter een nieuwe, pan-Europese partij, die ijvert voor „een nieuwe, democratische en open Europese Unie”, aldus de website van Libertas. Maar voor de Polen is Libertas vooral een symbool geworden van de kwetsbaarheid van hun publieke instituties en vooral de publieke omroep.

Recente peilingen, waaruit blijkt dat Libertas minder dan 2 procent van de Poolse stemmen krijgt, worden op TVP weggemoffeld. Ook wordt op de publieke zender nauwelijks gesproken over de ideologische kloof die gaapt tussen de Ierse en de Poolse tak van Libertas. Door de wereldwijde economische crisis dringen de Ierse aanhangers van Ganley aan op beperking van de arbeidsmigratie uit Centraal-Europa. Het Poolse Libertas is daar fel tegen.

Ganleys invloed op TVP is een erfenis van de vorige regering, onder leiding van Jaroslaw Kaczynski. Die verving in 2006 het bestuur met eigen mensen. De huidige directeur, Piotr Farfal, werd naar voren geschoven door de ultrakatholieke Liga van Poolse Families (LPR), destijds een van de coalitiepartijen. En die partij, die bij de laatste – democratische – verkiezingen in Polen de kiesdrempel niet haalde, zit nu achter het Poolse Libertas.

Farfal is uiterst omstreden. Als jongeman schreef hij teksten voor neonazistische blaadjes, teksten waarvan hij zich nooit heeft gedistantieerd. Mede om die reden heeft het Frans-Duitse cultuurkanaal Arte besloten om de samenwerking met TVP voorlopig op een lager pitje te zetten.

Vorige week nam het Poolse parlement met grote meerderheid een nieuwe mediawet aan, die het mogelijk moet maken om Farfal te ontslaan. Maar die wet treedt op z’n vroegst pas na de zomer in werking, als de Europese verkiezingen al voorbij zijn. Tot die tijd beschikt Ganley volop over gratis zendtijd.

De Ier dacht nog een troef in handen te hebben: Lech Walesa. De oud-leider van Solidariteit, icoon van de strijd tegen het communisme, verbaasde vriend en vijand toen hij zich op 1 mei vertoonde op een partijcongres van Libertas in Rome. Toen bleek dat Walesa was betaald voor het gastoptreden, stond Polen op z’n kop.

Walesa merkte op dat hij niet de enige oud-president is die betaald wordt voor lezingen. Zijn presidentiële pensioen bedraagt 4000 zloty (906 euro), geen vetpot. Hij beloofde zich nog veel vaker aan de zijde van Ganley te zullen vertonen. „Ik word geschopt en ervan beschuldigd dat ik mezelf heb verkocht, dus ik zet deze operatie voort”, zei hij geprikkeld.

Het was Walesa ten voeten uit. De oud-dissident is notoir ongrijpbaar en koppig. De communisten wisten zich geen raad met hem en gingen door de knieën. En de Polen waren na één tumultueuze presidentstermijn (1990-1995) klaar met hun nationale held. Toen Walesa vervolgens in 2000 een nieuwe gooi deed naar het presidentschap kreeg hij 1 procent van de stemmen.

Wat Ganley beoogt met deze flirt is velen dan ook een raadsel. Temeer daar Walesa zich steeds meer ontpopt als een Trojaans paard: vanaf het begin heeft hij gezegd geen aanhanger te zijn van Libertas. Hij steunt openlijk het Burgerplatform, de Poolse regeringspartij waartoe ook een van zijn zonen behoort. Het enige wat Walesa naar eigen zeggen wenst, is een serieus debat over de denkbeelden van Libertas.

„Ik ben zelfs bereid om met de duivel te praten”, zegt hij. „Daarom praat ik met tegenstanders, om te zeggen: hier hebt u gelijk en hier niet.”

Dit weekeinde maakte de oud-dissident zelfs bekend naar Ierland te willen om campagne te voeren vóór het Verdrag van Lissabon, het pact waar Ganley juist zo tegen is. Ik heb, zegt Walesa nu, Libertas in Rome – tegen betaling – in de ogen gekeken en wat ik zag beviel me niet. Op het Poolse journaal bleef dat onvermeld.