´Kabinet dreigt grondwet te schenden´

Is de grondwet belangrijk? Het kabinet zegt ja, maar doet nee. Het recente wetsvoorstel om taakstraffen in te perken, is ‘ten principale onwenselijk en onjuist’ en ‘toont aan dat het kabinet de Grondwet helemaal niet zo serieus neemt’. Met deze kritiek in het laatste NJCM-bulletin voegt universitair docent staatsrecht Jan-Peter Loof zich in een koor van steeds bozere stemmen. Het kabinet zet het parlement buiten spel, legt de rechter aan de ketting en trekt macht naar zich toe.

De ‘trias politica’, de scheiding der machten - een uitvinding van Montesquieu (illustratie) - en de grondslag van het staatsbestel is kennelijk in gevaar. Het zijn grote woorden, die desondanks maar weinig aandacht trokken. Het wetsvoorstel waarin deze stap wordt gezet is politiek namelijk onomstreden. Het gaat om een plan van het kabinet de toepassing van taakstraffen door de rechter in te perken. Het kabinet wil dat daders van ernstige zeden- en geweldsmisdrijven naast een taakstraf ook een vrijheidsstraf krijgen, eventueel voorwaardelijk. Het wetsvoorstel is een antwoord op de ophef die het tv-programma Zembla veroorzaakte met een tamelijk eenzijdige reportage over de rechterlijke praktijk bij taakstraffen. Zie hier het commentaar van nrc.nl waarin de kwestie werd samengevat. Met als kop ‘Veel gedoe om niets’.

Het venijn zit echter in de staart. Het kabinet wil straks per eenvoudige maatregel van bestuur zelfstandig straffen kunnen vaststellen. En niet meer met een formele wet, zoals de grondwet nu verplicht stelt, hier in artikel 89 lid 2.

Algemene maatregelen van bestuur zijn uitvoeringsbesluiten van de Kroon waar de Kamer niet aan te pas komt. De echte kwestie bij dit wetsvoorstel is dus niet of taakstraffen ingeperkt moeten worden maar wie er principieel aan de knoppen van het strafrechtelijke klimaat in Nederland mag zitten. Het parlement of het kabinet.

De minister stuurde in december het wetsvoorstel aan de Raad voor de Rechtspraak, die scherp reageerde. Het wetsvoorstel werd inhoudelijk overbodig genoemd en een belemmering voor de rechter om te komen tot effectieve en proportionele straftoemeting. In een interview met de Haarlemse strafrechter Takvor Avedissian namen we de bezwaren van de rechters door. Politiek moet het debat over taakstraffen overigens nog beginnen, maar het lijkt nu al op een achterhoedegevecht. Althans wat de taakstraf zelf betreft. Harm Brouwer, voorzitter van het college van procureurs-generaal, zei bij de presentatie van het jaarverslag van het openbaar ministerie al zich zorgen te maken over het ‘draagvlak’ voor taakstraffen. Het wetsvoorstel dat taakstraffen terug dringt lijkt dus een hamerstuk te worden.

De grondwettelijke bezwaren komen tot nu toe alleen van juristen. De rechters noemden de constructie die het kabinet voorstelt onwenselijk en onjuist is. Lees in het advies van de Raad vooral pagina 9. Daarin zeggen de rechters dat het kabinet het risico neemt dat de straftoemeting en de staatsrechtelijke verhoudingen tussen de wetgevende, uitvoerende en rechtsprekende macht direct onderwerp van de politieke actualiteit worden. Immers, via een AMvB kan de reikwijdte van de bevoegdheden van de rechterlijke macht eenvoudig ingeperkt worden.

Je ziet het voor je. Bij het volgende spoeddebat over een incident in de rechtsstaat grijpt de minister van Justitie meteen naar de vulpen. Even het menu straffen en delicten aanpassen met een AmvB-tje.

Strafrechter Avedissian zei dat de minister zich niet alleen met straftoemeting lijkt te willen bemoeien, maar ontloopt ook het parlementaire debat door zoiets wezenlijks als strafbedreiging op delicten zelf te willen regelen. Volgens Loof in het NJCM bulletin verspeelt het parlement hiermee een belangrijk deel van de kaderstellende bevoegdheden op het sanctierecht. ….Vanuit grondwettelijk perspectief is dit wel de procedure die de invloed van de burger moet waarborgen en hem moet beschermen tegen onterechte bestuurlijke ingrepen.

Benieuwd wat de Raad van State over dit wetsontwerp gaat zeggen. En de Kamer zelf, natuurlijk.

Reageren? Argumenteren en nuanceren verplicht. Naam en toenaam vermelden.

(Het commentaar van Loof in het NJCM bulletin is digitaal niet beschikbaar)

    • Folkert Jensma