'Irrationeel' gedrag is dilemma voor wereld

Een Noord-Koreaanse kernproef lijkt een teken van onvoorspelbaarheid. Of weet het regime toch heel goed wat het wil?

A computer-generated image released by the Japanese Meteorological Agency on May 25, 2009 depicts the radius of shockwaves of a North Korean earthquake measuring 4.5 on the Richter scale, thought to have occured as a direct result of an underground nuclear weapons test by North Korea, reportedly with an epicentre around the northeastern town of Kilju. Referring to a previous trial in October 2006, North Korea has said it had carried out a second and more powerful nuclear test despite international pressure to rein in its atomic program after years of disarmament talks. EDITORIAL USE ONLY AFP PHOTO/HO/Japanese Meteorological Agency AFP

Met een nieuwe ondergrondse kernproef is de spanning over het nucleaire programma van Noord-Korea opnieuw sterk opgelopen. De crisis kwam in april in een stroomversnelling toen het land waarschuwingen van de internationale gemeenschap negeerde en een lange-afstandsraket lanceerde, naar eigen zeggen om een satelliet de ruimte in te sturen. Hoewel de lancering deels mislukte – de Taepodong-2 raket kwam bij Japan in zee terecht – weet de Noord-Koreaanse bevolking niet beter dan dat de satelliet nog altijd patriottische liederen naar de aarde stuurt.

De wereld weet zich geen raad met het onvoorspelbare gedrag van Noord-Korea. Het regime hanteert een verwarrende strategie van escalatie en verzoening. Kim Jong-il en de familiekliek om hem heen lijken zo een spelletje met de internationale gemeenschap te spelen. Maar inmiddels wel een gevaarlijk spel, nu het land in snel tempo zijn kernwapens en raketten aan het verbeteren is en op weg lijkt om een serieuze kernmacht te worden die de wereld onder druk kan zetten.

De Amerikaanse president Obama, die onlangs nog de contouren schetste van een kernwapenvrije wereld, zal zich wanhopig afvragen hoe Kim Jong-il beteugeld moet worden.

Een militaire ingreep van beperkte omvang, een zogeheten pre-emptive strike tegen de nucleaire installaties, is riskant. Noord-Korea heeft bij de grens met Zuid-Korea een leger van 1,2 miljoen man ingegraven. Ook met conventioneel geschut is Zuid-Korea’s hoofdstad Seoul, met 12 miljoen inwoners, makkelijk te bereiken.

Vervolg Kernproef: pagina 5

Kernproef is ook voor intern gebruik

Economische sancties werken volgens experts evenmin. Ze zullen Noord-Korea verder isoleren, wat ten koste gaat van de bevolking. En als dat een regimewijziging tot gevolg zou hebben, zou dat pas echt tot chaos leiden. Het regime laat zich liever in natura (olie, voedsel) afkopen, dan dat het met economische hervormingen de eigen positie ondergraaft.

De snelle escalatie van het nucleaire conflict heeft volgens analisten te maken met de komst van Obama in het Witte Huis. Kim Jong-il zou zichzelf een sterke positie willen geven aan de internationale onderhandelingstafel, waar de VS als belangrijke militaire mogendheid in Azië – met troepen in Zuid-Korea – een cruciale rol speelt.

Pyongyang kan Obama verder onder druk zetten met twee Amerikaanse journalisten die in maart door Noord-Korea zijn opgepakt en zich op 4 juni voor de rechter moeten verantwoorden voor illegale grensoverschrijding en ‘vijandige handelingen’.

In het verleden wist Noord-Korea met dreigementen behendig economische hulp af te dwingen die het regime nodig heeft om de eigen positie veilig te stellen. Het land kan niet zonder hulp van buitenaf. Juist met het kernwapen kan Noord-Korea economische bijstand afdwingen.

De kernproef is ook voor intern gebruik. Kim Jong-il, die vorig jaar werd getroffen door een beroerte, zou zijn leiderschap op deze manier willen bevestigen.

De Veiligheidsraad van de Verenigde Naties veroordeelde de raketlancering vorige maand omdat deze in strijd is met resolutie 1718 die in 2006 met steun van China en Rusland was aangenomen naar aanleiding van een eerste, ondergrondse kernproef en de proeflancering van zeven raketten. China en Rusland wisten in april met hun pleidooi voor terughoudendheid de Veiligheidsraad van een scherpe reactie en van nieuwe sancties af te houden.

Toch stapte Noord-Korea na de bescheiden veroordeling uit het internationale overleg over nucleaire ontwapening en zette de inspecteurs van het International Atoomagentschap (IAEA), die toezicht houden op nucleaire installaties in Noord-Korea, het land uit. De kernreactor in Yongbyon, waar plutonium wordt geproduceerd, wordt weer geactiveerd.

Nog geen half jaar geleden ondertekende Pyongyang na de eerste kernproef in 2006 een overeenkomst in Peking waarin het zich nog eens vastlegde op nucleaire ontwapening en normalisering van de betrekkingen met de VS en Japen. In 1994 sloten Noord-Korea en Amerika al het Agreed Framework waarin het stalinistische regime zijn nucleaire ambities ruilde voor licht water reactoren die alleen geschikt waren voor energieopwekking. Deze transactie hield stand tot 2002 toen Noord-Korea toegaf dat het bezig was met de ontwikkeling van een kernwapen. En dat in een tijd dat de twee Korea’s, die sinds de oorlog van 1950-’53 verdeeld zijn, de onderlinge relaties aan het verbeteren waren. In 2000 kwam het tot de historische ontmoeting tussen de Zuid-Koreaanse leider Kim Dae-jung, de architect van de Zonneschijnpolitiek en de Dierbare leider Kim Jong-il.

Het is nu aan China als voorzitter van het zeslandenoverleg (VS, China, Japan, Rusland en de twee Korea’s) om Pyongyang weer aan de onderhandelingstafel te krijgen. Makkelijk zal dat niet zijn, want Kim Jong-il weet dat hij, als nucleaire ontwapening een feit is, de verliezer zal zijn.

Rectificatie / Gerectificeerd

Correcties en aanvullingen

Kernproef

De cirkels in de afbeelding op de voorpagina (25 mei) zijn geen schokgolven maar een ‘peiling’ van de kernproef door metingen van een reeks seismische stations.

    • Harry Meijer