In Cannes loont de geweldsporno

Op het filmfestival van Cannes werden vooral sombere geweldsfilms beloond. Michael Haneke kreeg een Gouden Palm voor ‘Das Weisse Band’.

Michael Haneke houdt een toespraak voor juryvoorzitter Isabelle Huppert nadat hij de Gouden Palm heeft ontvangen voor zijn film 'Das Weisse Band' op de 62e editie van het Filmfestival in Cannes. (Foto AFP)
Austrian director Michael Haneke delivers a speech next to the president of the jury French actress Isabelle Huppert after being awarded with the Palme d'Or for his movie "Das Weisse Band" (The White Ribbon) during the Closing Ceremony of the 62nd Cannes Film Festival on May 24, 2009 in Cannes, southern France. AFP PHOTO / ANTONIN THUILLIER
AFP

Das Weisse Band van de Oostenrijkse regisseur Michael Haneke heeft gisteravond op het filmfestival van Cannes de Gouden Palm gewonnen. Een passend slot voor een hoofdprogramma topzwaar aan zwartgallige, hardvochtige films.

Hoewel het bijna beledigend is voor de 67-jarige Haneke, gold Das Weisse Band bij de 62ste editie van het filmfestival als een veilige keus. Zijn koude, afstandelijke film is tam vergeleken met de psychedelische doodstrip van Gaspar Noé (Enter the Void), de snuffmovie Kinatay (Slachtpartij) van Brillante Mendoza en het hysterische gooi- en smijtwerk van Lars von Trier in Antichrist, waarin een rouwend echtpaar zich in het bos te buiten gaat aan genitale mutilatie en andere excessen die niet misstaan in het jonge horrorgenre van de ‘martelporno’. De drie films provoceren ook met harde pornoscènes, in één geval gefilmd vanuit een vagina. Toen een journalist van de tabloid Daily Mail na afloop op hoge toon verantwoording eiste van Von Trier, riposteerde de cineast boos dat kijkers slechts bij hem te gast waren, dat in Antichrist de hand van God school, dat God niet deugde en hijzelf de beste regisseur ter wereld was. Von Trier beloofde voor preutse landen een gecoupeerde versie te maken.

Hanekes in haarscherp zwart-wit gefilmde Das Weisse Band speelt zich af in een wereld waar God net in diskrediet begint te raken: een akelig, verkrampt protestants dorp anno 1913. De notabelen, dokter, dominee, baron, dwingen een verstikkende burgerorde af. De jeugd – straks in de loopgraven, de nazi’s van de toekomst – zet daar zijn eigen, irrationele orde tegenover. De film ademt existentiële wanhoop die doet denken aan de films van Bergman, maar ontbeert diens mededogen.

Vervolg Cannes: pagina 9

Filmjury wel geporteerd van „sperma, bloed en tranen”

Misantroop Haneke gaf na afloop met enige moeite toe dat hij blij was met zijn eerste Gouden Palm; eerder won hij in Cannes de prijs voor beste regie, met Caché, en een Grand Prix, voor La Pianiste, met een hoofdrol voor de huidige juryvoorzitter Isabelle Huppert. Haneke: „Mijn vrouw stelt me soms een heel vrouwelijke vraag: ben je gelukkig? Dat is moeilijk te zeggen, want geluk is zeldzaam, maar dit is een moment dat ik gelukkig ben, denk ik.”

De grootste verrassing was de prijs voor de beste regie voor de Filippino Brillante Mendoza, voor Kinatay : de film die iedereen haatte en niemand uit zijn hoofd krijgt. In Kinatay ontdekt de aardige, maar straatarme aspirant-agent Peping, tevens lid van een drugsbende in uniform, de harde kant van zijn werk: collega’s helpen die bijna terloops de verslaafde prostituee Madonna ontvoeren, mishandelen, verkrachten, vermoorden en in stukken hakken. Met een biertje en snacks achteraf. Mendoza is een lieveling van Cannes: hij kritiseerde er de rauwe stadsjungle van Manilla eerder via een homobordeel (The Masseur) en een pornobioscoop (Service). In elke film lijkt hij nog primitievere stijlmiddelen te kiezen. Kinatay speelt zich bijna in real time af in een onderbelichte, schimmige wereld: alleen de loodzware, dreigende muziekscore herinnert eraan dat je niet naar een homevideo kijkt. Neonreclames en T-shirts leveren naïef commentaar: „Je onschuld kun je maar één keer verliezen.”

Deze vrij radicale keuzes vormden een tegenwicht voor het verwijt dat halverwege het programma aan kracht won: in zijn 62e jaar zou het festival behoudend worden. Cannes neigt tot grote namen en enkele particuliere favorieten zoals Mendoza. Als veel van die grote namen met middelmatige films of genrefilms komen – Almodóvar, Tarantino, Coixet, Tsai Ming-liang, Jane Campion, Johnnie To, Ken Loach, Ang Lee – dreigt het al snel het festival van de gevestigde orde te worden.

De organisatie leek dat risico te ondervangen met de selectie van een internationale jury onder de Franse actrice Isabelle Huppert die geporteerd leek voor „sperma, bloed en tranen”, de drie vloeistoffen die volgens regisseur Gaspar Noé in elk goed drama aanwezig zijn. Hoewel Huppert zich op de vlakte hield over haar voorkeur – in tegenstelling tot Sean Penn vorig jaar, die zei sociaal relevante films te prefereren – vielen humor of romantiek niet in de prijzen.

Un Prophète, het harde, virtuoze gevangenisdrama van Jacques Audiard, moest het doen met de Grand Prix, de juryprijs. Wat daarbij een rol kan hebben gespeeld is dat vorig jaar ook een Franse film met de Gouden Palm wegliep (Entre les Murs) en het belangrijkste filmfestival ter wereld niet verdacht wenst te worden van parochialisme. Via actrice Charlotte Gainsbourg, bekroond voor haar rol van bacchante met Medea-trekjes in Antichrist, en acteur Christoph Waltz als zijige SS’er Hans Landa in het campy oorlogsspektakel Inglourious Basterds vielen ook de twee grote blikvangers van dit festival in de prijzen.

Bij de juryprijs werd nogmaals een horrorfilm bekroond. In Thirst, een even uitzinnige als onevenwichtige film van Koreaan Park Chan-wook, bevrijdt een door schuld geplaagde vampierpriester een assepoester van haar vervelende gezin, waarna het paar in een draaikolk van verloedering belandt. Chan-wook moet de prijs delen met het Britse talent Andrea Arnold voor Fish Tank, een sociaal drama over een stuurs 15-jarige meisje dat zich voelt aangetrokken tot de vriend van haar feestende moeder, de jonge vader Connor (Michael Fassbender) die op zijn beurt even vakantie viert van zijn leven in de buitenwijk. Een delicate film tussen al het geweld dat dit jaar in de prijzen viel.

Voor meer over Cannes, kijk op www.nrc.nl/cannes