Authentiek en geliefd door vele Duitsers

Horst Köhler heeft het ambt van president ‘bij de mensen’ gebracht. Mede daarom werd hij zaterdag makkelijk herkozen.

Duitsland heeft met de herverkiezing van Horst Köhler tot president een signaal van continuïteit gegeven. Köhler heeft zijn werk de afgelopen vijf jaar uitstekend gedaan, blijkt uit peilingen, en voor die inzet is hij dit weekeinde beloond met een nieuwe termijn. Köhler, lid van de christen-democratische CDU, won ruimschoots van zijn uitdaagster, de sociaal-democraat Gesine Schwan (SPD).

De president van Duitsland wordt voor vijf jaar gekozen door de zogeheten Bondsvergadering, het kiescollege van afgevaardigden van de Bondsdag en van de deelstaatparlementen. In totaal brachten 1.223 gedelegeerden hun stem uit. 613 mensen stemden op Köhler, 503 op Schwan. De kandidaat van de uiterst linkse partij Die Linke, tv-acteur Peter Sodann, kreeg 91 stemmen; de kandidaat van extreemrechts, de zanger Frank Rennicke, kwam op vier stemmen. Er waren tien onthoudingen en twee stemmen waren ongeldig.

Köhler (66) zei na afloop van de stemming dat er werk aan de winkel is. „Dit land verkeert in een crisis, we moeten aan de slag”. Van de presidentskandidaten had hij vooraf de beste papieren. Köhler komt authentiek over en is geliefd bij de Duitsers. Veel afgevaardigden leken zich dat te realiseren. Hij had slechts één stemronde nodig voor de absolute meerderheid.

De president van Duitsland is meer dan een ceremoniële figuur. Hij staat boven de partijen, toetst en ondertekent wetten, vertegenwoordigt de Bondsrepubliek volkenrechtelijk, kan amnestie verlenen, benoemt en ontslaat ministers op voordracht van de kanselier en kan de Bondsdag ontbinden. Hij houdt op belangrijke momenten toespraken en heeft verder tal van representatieve verplichtingen. Uitvoerende politieke macht heeft hij niet.

Voor Gesine Schwan (66), politicologe en oud-rector magnificus van de Viadrina Universiteit in Frankfurt/Oder, is het verlies een teleurstelling. Hoewel ze onlangs in NRC Handelsblad aangaf dat ze rekening hield met de mogelijkheid van een nederlaag, maakte ze na de uitslag een aangeslagen indruk. Vijf jaar geleden deed ze ook al een gooi naar het hoogste ambt in Duitsland. Ook toen verloor ze van Köhler.

Voor de SPD is het verlies veelbetekenend. De partij begint een lange serie stembusrondes met een spraakmakende nederlaag. Volgende maand zijn de Europese verkiezingen, in september zijn de Bondsdagverkiezingen en tussendoor zijn er nog regionale verkiezingen. „Winst zou mooi zijn geweest”, reageerde een sociaal-democraat in de wandelgangen van het Rijksdaggebouw. „Maar ik geloof dat Köhler eenvoudig te populair is”. Anderzijds heerst opluchting binnen de SPD. Schwan had alleen kunnen winnen met steun van Die Linke, de controversiële uiterst linkse partij. Dat had bij de sociaal-democraten interne spanningen opgeleverd. De huidige partijchefs, kanselierskandidaat Frank-Walter Steinmeier en partijvoorzitter Franz Müntefering, hebben Schwan nooit van harte gesteund.

De twee overige kandidaten, Peter Sodann van uiterst links en Frank Rennicke van de rechts-radicalen, waren bij voorbaat kansloos. Fractievoorzitter Gregor Gysi van Die Linke zei, gevraagd naar de verwachtingen voor ‘zijn’ kandidaat: „Als Sodann wint, ben ik benieuwd naar de koppen in Bild Zeitung”. Bild gaat door voor een rechtse krant, en had zich eerder uitgesproken voor Köhler als president.

Horst Köhler heeft als geen andere Duitse president zijn ambt ‘bij de mensen’ gebracht. Hij is veel onderweg in Duitsland, spreekt de burgers toe, nodigt ze bij hem thuis uit en is meer in hen geïnteresseerd dan in de Berlijnse politiek. Dat heeft wel eens spanningen opgeleverd, met name in de CDU, zijn eigen partij.

Köhler is een financieel en economisch expert, hoewel hij daarmee niet te koop loopt. Hij was staatssecretaris van Financiën, president van de Duitse spaarbanken en directeur van het Internationaal Monetair Fonds (IMF). Zijn nuchtere kijk op de economie en de wereld van het grote geld valt goed in Duitsland. Hij was een van de eersten die, twee jaar voor de kredietcrisis, waarschuwden voor de hebberigheid van bankiers en de instabiliteit van het financiële systeem. Ook voor die expertise lijkt hij te zijn beloond.

    • Joost van der Vaart