Afsluiten van internet gaat te ver

Het afsluiten van internet door de muziekindustrie, zoals nu wordt voorbereid, doet meer kwaad dan goed, vindt

Frank Kuitenbrouwer.

Hebben mensen recht op toegang tot het internet? Het wordt in elk geval steeds meer onmisbaar. Neem de Belastingdienst. Deze wil de blauwe envelop afschaffen en voortaan alleen zaken met de burger doen via de elektronische snelweg.

Frankrijk is bezig met een elektronisch rijverbod. Een nieuwe wet moet het mogelijk maken internetgebruikers voor maximaal een jaar af te sluiten als ze twee maal door een nieuw agentschap zijn gewaarschuwd tegen het illegaal downloaden van auteursrechtelijk beschermd materiaal, zoals muziek. (‘Three Strikes, You’re Out’ wordt dat genoemd. Dat is een regel in het Amerikaanse honkbal. Hij werd in de jaren negentig door Californië ingevoerd voor verdachten die voor de derde keer worden opgepakt wegens een geweldsdelict. Die derde keer volgt dan verplicht levenslang. Het heeft tot gevolg dat een man met een strafblad die een pizza steelt levenslang kan krijgen.)

Toch is ook Brussel er mee bezig. Het Europees Parlement bracht eerder deze maand met grote meerderheid (407 tegen 57 stemmen) een belangrijke beperking aan: het afsluiten van burgers kan niet worden overgelaten aan een agentschap, maar vergt een rechterlijk oordeel. De stemming was een initiatief van de linkse groep GUE/NGL (waarin ondermeer de SP zit) en ging in tegen een rapport van een Franse socialiste.

Maar hiermee is de kous niet af. De Raad van ministers moet zich er nog over uitspreken en dat kan leiden tot een nieuwe ronde in het parlement.

Dat de makers van content zoals muziek een behoorlijke vergoeding voor hun werk verdienen, staat buiten kijf. Maar internet is één grote kopieermachine. Onderling ruilen (het zogeheten P2P) hoort daar van nature bij, vinden vooral jongere internetgebruikers. Het klassieke auteursrecht lekt weg door een ‘elektronische vergiet’, zoals een rechtsgeleerde het uitdrukte. Het klassieke recht van de oorspronkelijke maker (die zelf soms helemaal geen bezwaar heeft tegen kopiëren) is bovendien ‘geïndustrialiseerd’ – het is beland in de handen van allerlei exploitanten die zelf niets nieuws scheppen.

In plaats van daaruit lering te trekken, heeft de de muziekindustrie gekozen voor een juridisch offensief. Er zijn duizenden processen aangespannen tegen eindgebruikers, soms zelfs tegen kinderen die zich van geen kwaad bewust waren. Er zijn draconische beveiligingsmaatregelen ingevoerd, met als resultaat dat je een keurig gekochte cd niet kan afspelen in de auto.

In Zweden loopt nu een strafzaak tegen de site Pirate Bay die P2P faciliteert. Een stel slimmere opvolgers loopt zich al warm. In hetzelfde land is ook een site opgericht die tegen een paar euro per maand toegang tot een miljoen nummers op internet aanbiedt (mét reclame: gratis). Zou dat niet een betere oplossing zijn?

Een groot bezwaar van de Three Strikes-formule is dat hij de internetproviders in de strijd betrekt. De ISP’s (internet service providers) moeten de adressen van verdachte internetgebruikers leveren aan de agenten van de copyrightindustrie. Daarmee komt de neutraliteit van internet op de tocht te staan. De sleutel tot succes van het wereldwijde web is juist zijn open ontwerp waardoor in beginsel iedereen toegang heeft.

De netwerkneutraliteit staat toch al onder druk, blijkt uit een proef van ictrecht.nl. Het fictieve Peter Pan Genootschap maande sociale netwerken materiaal over hun kleine held te verwijderen. Het auteursrecht op Peter Pan is allang verlopen, zoals een paar klikken op Google kunnen leren. Toch gaven vijf van de zeven netwerken gehoor aan het bevel.

De Nederlandse regering is bezig met een Notice and Take Down-procedure. Daarbij blokkeren ISP’s materiaal op de enkele aanmaning van de officier van justitie. Het gaat daarbij per definitie om een verdenking en niet een bewezen overtreding. De wettelijke basis is dubieus, zegt een Tilburgse studie. Er is bovendien een gedragscode ontworpen die het ISP’s mogelijk maakt materiaal te verwijderen dat weliswaar niet illegaal is, maar dat ze toch als ‘onwenselijk’ of ‘schadelijk’ beschouwen, meldde de Amsterdamse onderzoeker Joris van Hoboken in een nieuwsbrief.

De volgende stap is dat internetproviders gegevensstromen gaan wegen om daar speciale tarieven op los te laten. Het is vergeleken met een eigen rijstrook voor BMW’s tijdens spitsuren. Maar op de elektronische snelweg gaat het wél om de informatievrijheid – de vrijheid van meningsuiting én ontvangst. Dat fundamentele belang blijft in de recente voorstellen echter opmerkelijk onderbelicht.

Frank Kuitenbrouwer is medewerker van NRC Handelsblad.

    • Frank Kuitenbrouwer