Trichet zal moeten koorddansen

Naarmate de rente het nulpunt nadert, moet de Europese Centrale Bank vaker op zoek naar creatieve, onconventionele maatregelen. Maar daarover is niet iedereen het eens.

De onenigheid kon niet uitblijven binnen het belangrijkste Europese financiële instituut, de Europese Centrale Bank (ECB). De economische pijlers binnen de eurozone brokkelen door de recessie te snel af.

Het besluit om de rente te verlagen naar een historisch laagtepunt van 1 procent werd door de ECB unaniem genomen, verklaarde president Jean-Claude Trichet nog na afloop van de vergadering van 7 mei. Ook waren alle bestuurders het eens over het besluit om in navolging van de Amerikaanse Federal Reserve en de Bank of England de geldpers aan te zetten. In totaal zou de ECB voor 60 miljard euro aan zogenoemde covered bonds gaan opkopen, gedekte obligaties van commerciële banken.

Deze verruimingsstrategie is op zijn zachtst gezegd omstreden binnen de ECB. Landen met een sterke traditie in anti-inflatoir beleid, zoals Nederland en Duitsland, zijn bang dat op korte termijn de economie weliswaar profiteert van dit nieuwe geld, maar dat op lange termijn het risico op (hyper)inflatie te groot is.

Landen die het traditiegetrouw minder nauw nemen met inflatie (nieuwkomers Cyprus en Slovenië bijvoorbeeld, maar ook Italië) zijn minder huiverig voor het aanzetten van de geldpers. Daar komt bij dat landen die het hardst geraakt worden door de crisis, met name in Oost-Europa, meer baat hebben bij onorthodoxe monetaire maatregelen dan landen met wat stevigere buffers.

Volgens persbureau Reuters was de ECB oorspronkelijk van plan 125 miljard aan dergelijke obligaties op te kopen. Het feit dat een compromis werd gevonden door minder dan de helft op te kopen wijst erop dat hierover verdeeldheid bestond binnen het ECB-bestuur. Trichet had op 7 mei zijn verklaring dan ook nog niet uitgesproken of de Duitse ECB-bestuurder Axel Weber stond al voor de Duitse tv-camera’s om te verklaren dat dit het nu toch echt was. 60 miljard was al een gigantisch bedrag en daar zou het bij blijven, verklaarde Weber.

Dat zette kwaad bloed bij de pro-verruimingslobby. Marko Kranjec van de Sloveense centrale bank noemde het een week later in een interview „zeer waarschijnlijk” dat de ECB voor meer dan de nu aangekondigde 60 miljard euro aan obligaties op zal gaan kopen. Ook zou de ECB andere obligaties dan alleen de gedekte obligaties willen opkopen, zei Kranjec.

Zo’n openlijke confrontatie tussen ECB-leden is uiterst ongebruikelijk. Op het hoofdkantoor van de ECB in Frankfurt wordt laconiek gereageerd op de openbare discussie tussen bestuursleden. „Onconventionele tijden vragen nu eenmaal om onconventionele maatregelen en het is logisch dat in een groep van 22 mensen niet iedereen het daarover met elkaar eens is”, zegt een ECB-bron.

Bij de ECB vindt men het vervelend dat de unanimiteit ter discussie staat, maar is men realistisch. ECB-bestuurder Jürgen Stark probeerde de openlijke ruzie te sussen door afgelopen donderdag tijdens een speech in Berlijn te zeggen dat het „bijzondere tijden zijn” en dat de ECB-leden „niet gelijkgeschakeld zijn”. Ook president Nout Wellink van De Nederlandsche bank, met zijn twaalf jaren de langstzittende centrale bankier van de eurozone, zou een rol als bemiddelaar in het conflict op zich hebben genomen. Hij verklaarde dat de 60 miljard „het is voor het moment”, daarmee ruimte latend voor meer.

Op zich is 60 miljard euro niet veel. Het is maar 3 procent van de totale balans van de ECB. Eerdere maatregelen, zoals het verlengen van de duur van lening in ruil voor onderpand van drie naar zes maanden, kostte 300 miljard. Het is dan ook maar de vraag of 60 miljard voldoende is om Europa uit de recessie te krijgen.

De ruzie binnen de ECB over de kwantitatieve verruiming staat niet op zichzelf. In de discussie over een sterker Europees toezicht staan de lidstaten ook lijnrecht tegenover elkaar. Enkele lidstaten, waaronder Nederland, pleiten voor een stevige toezichthouder met eigen budgetten om multinationaal opererende banken te kunnen redden. Anderen, waaronder Duitsland, zijn daar tegen omdat ze bang zijn te veel te moeten bijdragen aan zo’n budget.

Trichet moet de komende tijd koorddansen. Het is onwaarschijnlijk dat de ECB de rente zal willen verlagen naar het nulpunt, zoals al wel in de VS gebeurd is. Dat maakt de noodzaak voor creatieve, onconventionele maatregelen als kwantitatieve verruiming alleen maar groter. Doet de ECB niets omdat de besluitvorming in het bestuur verlamd raakt wegens meningsverschillen, dan kan Europa langer in een recessie blijven hangen dan strikt noodzakelijk.

Op 4 juni, bij de volgende bestuursvergadering van de ECB in Frankfurt, zal Trichet de details van de verruimingsmaatregel van 60 miljard bekendmaken. Ook daarover moeten de leden weer beslissen. Goed opletten of Trichet na afloop nog steeds over unanimiteit spreekt, zoals hij op 7 mei nog deed. Zo gauw de term ‘in consensus’ valt, is er echt wat aan de hand, zeggen ECB-vorsers.