Liefde voor het (zwarte) goud

Dankzij de crisis en nieuwe beleggingsvormen wordt weer op grote schaal belegd in grondstoffen. I welke mate kan dit leiden tot kunstmatig hoge grondstofprijzen?

Veel beleggers, grote en kleine, stoppen geld in edelmetalen, olie en agrarische producten, alsof er niets is gebeurd. In juli 2008 was er nog een spectaculaire correctie in de waarde van grondstoffen. Die dreun lijkt vergeten. Grondstoffen worden weer fel begeerd, dankzij de economische crisis.

Grote partijen zoals pensioenfondsen en individuele investeerders zijn op zoek naar waardevaste beleggingen. Zij vrezen inflatie: de afgelopen maanden werden miljarden euro’s en dollars in de markt gepompt door de centrale banken in Europa en de Verenigde Staten. Als de economie weer aantrekt, dreigt die geldstroom tot hogere consumentenprijzen te leiden.

Dat veroorzaakt geldontwaarding, want wie minder voor zijn euro’s kan kopen, ziet de waarde van zijn geld verschrompelen. In dat geval zijn goudstaven of vaten ruwe olie, die hun waarde vasthouden of nog in waarde kunnen stijgen – aantrekkelijke alternatieven. Dit verklaart waarom sinds begin dit jaar opnieuw een onstuimige relatie is ontstaan tussen beleggers en het (zwarte) goud.

„Niet alleen professionele, ook steeds meer particuliere beleggers beseffen dat het geen zin meer heeft om alle eieren in één mand te leggen”, zegt Erik Mauritz van Royal Bank of Scotland. Deze beleggers hopen met olie, goud en andere delfstoffen de aderlating in hun aandelenportefeuille te compenseren en de risico’s beter te spreiden.

Maar er is meer. Sinds enkele jaren is het voor investeerders ook veel gemakkelijker geworden om rechtstreeks in grondstoffen te beleggen. Er zijn nu beursgenoteerde effecten op de markt die het mogelijk maken om goud, zilver, olie of katoen te kopen, net zoals je in een aandeel stapt.

In 2003 kwam de eerste zogeheten exchange traded commodity (ETC) voor goud op de markt. Dit effect, ook wel ‘tracker’ genoemd, wordt gedekt door een voorraad goudstaven die ergens ligt opgeslagen in de kluizen van een bank. Varianten van dit product die de waarde van één of meerdere grondstoffen weerspiegelen, volgden snel.

Die financiële instrumenten, die in real time en relatief eenvoudig verhandelbaar zijn, voor een lage kostprijs en meestal zonder kredietrisico, zorgden in amper vijf jaar voor een omwenteling in de wereld van commodities – één van de oudste markten ter wereld. Circa 40 miljard euro ofwel 20 procent van alle beleggingen in grondstoffen is nu verpakt in zulke effecten.

Die innovatieve producten zorgden voor een democratisering van de grondstoffenmarkt. En pioniers als het Britse ETF Securities deden daarbij gouden zaken. Dit handelshuis, dat in 2005 werd opgericht en zich in trackers heeft gespecialiseerd, heeft de waarde van zijn portefeuille in anderhalf jaar tijd met 400 procent zien toenemen tot ruim 7,2 miljard euro. ETF Securities heeft nu al meer dan 130 ETC’s op vijf aandelenmarkten in Europa genoteerd staan, waaronder ook de Amsterdamse beurs.

Vooral de fixatie van beleggers op goud zorgt voor opmerkelijke toestanden. In het eerste kwartaal van dit jaar zag ETF Securities – nu een van de grootste uitgevers van ETC's in Europa – de geldstroom van beleggers in goud verzesvoudigen tot 4,6 miljard euro. Een toename die 3,7 keer hoger lag dan in het laatste kwartaal van 2008. De voorraad goud die het handelshuis in kluizen van de Britse bank HSBC bewaart, bedraagt nu 230 miljoen ton. Dat is meer dan de 228 miljoen ton die de Belgische centrale bank bezit en circa 40 procent van wat De Nederlandsche Bank als appeltje voor de dorst heeft liggen.

Dit roept vragen op in de sector. Grondstoffenspecialist Shawn Hackett, die al jarenlang de geldstromen van investeerders volgt, waarschuwde gisteren voor „excessen in de markt”.

De vraag naar grondstoffen heeft volgens hem een „dramatisch” hoog niveau bereikt. In zijn wekelijkse nieuwbrief raadt hij investeerders aan de aankoop van de meeste grondstoffen uit te stellen tot de verwachtingen in de markt opnieuw tot normale proporties zijn herleid.

De vraag wordt gesteld of het succes van trackers de speculatieve vraag naar minder liquide grondstoffen – zoals bijvoorbeeld zilver, platina of palladium – kan doen exploderen. Dan weerspiegelt de prijs niet meer de fundamentele waarde in de markt.

„Het is een interessante discussie”, zegt Mauritz. Met zijn team, dat tot voor kort deel uitmaakte van ABN Amro en nu is overgenomen door de Schotse bank RBS, verkoopt hij nog geen ETC's of trackers. Wel andere producten om in grondstoffen te beleggen, zoals turbo’s en certificaten. „De vraag is door de toename in alternatieve beleggingsproducten verhoogd.”

Maar Mauritz betwijfelt of dit de prijzen op kunstmatige wijze opkrikt. Met een tracker kunnen beleggers ook ‘short’ gaan en speculeren op dalende grondstoffenprijzen, zegt hij. „Daardoor kunnen de prijzen in de markt ook normaliseren”, aldus Mauritz.

Rectificatie / Gerectificeerd

Correcties en aanvullingen

Goud

In het artikel Liefde voor het (zwarte) goud (zaterdag 23 mei, pagina 17) staat dat het Britse handelshuis ETF Securities 230 miljoen ton goud bewaart in kluizen van de Britse bank HSBC en dat dit meer is dan de 228 miljoen ton die de Belgische centrale bank bezit. De juiste getallen zijn 230 en 228 ton.