Engelen en demonen

In het laatste nummer van New in Chess schrijft Gari Kasparov onder meer over Vasili Ivantsjoek. Hij prijst hem voor een paar prachtpartijen en merkt op dat de dichter Majakovski zelfmoord pleegde toen hij 36 jaar was, onwetend van de zegeningen die de rijpe leeftijd voor het genie in petto heeft. Genieën, kijk naar Ivantsjoek en houd nog even vol!

Maar helaas, zo schrijft Kasparov, de engelen van Ivantsjoek gaan hand in hand met zijn demonen. Tragische tijdsindeling, onbegrijpelijke blunders, je weet nooit wat je kunt verwachten.

Kasparov dacht aan Ivantsjoek toen hij laatst de film Righteous Kill zag. Politieman Al Pacino geeft in het begin een schaaksimultaantje en denkt over Bobby Fischer: „Hij werd wereldkampioen, niet? Maar daarna werd hij bleeping nuts!”

Kasparov schrijft: „De partijen van de grote Vasili verschaffen bijna altijd vreugde en inspiratie, maar af en toe wordt hij gewoon bleeping nuts!”

Toen ik zocht naar een pakkende vertaling voor dat ‘bleeping nuts’ kreeg ik ‘piepende noten’ op mijn computerscherm, maar ik houd het op ‘stapelgek’.

Kasparov had nog niet de partijen van Ivantsjoek in het MTel toernooi in Sofia gezien. Vorige week schreef ik op de website van de krant een rubriek met de titel ‘Ivantsjoek is de kluts kwijt’. Dat was na twee ronden.

Daarna werd het niet beter. Na acht ronden stond hij op -4, vier verloren, niets gewonnen.

Wat ik een beetje mis bij dat toernooi, dat vandaag eindigt, zijn de dagelijkse verslagen van Magnus Carlsens vader Henrik. Een tijdje geleden schreef Henrik dat hij dat niet meer mocht doen, omdat Magnus liever zelf bepaalde wat hij kwijt wilde over zijn partijen. Ik vond dat toen wat overdreven, omdat ik niet het idee had dat er belangrijke geheimen aan de concurrentie werden weggegeven, maar misschien was ik naïef.

Laatst herlas ik de memoires van Michail Botwinnik. Toen hij in 1957 de wereldtitel aan Vasili Smyslov was kwijtgeraakt, aarzelde hij lang of hij gebruik zou maken van zijn recht een revanchematch te spelen.

Toen zag hij wat Smyslov ergens had geschreven over hun vorige match: „De harde strijd om de grote wereldtitel is achter de rug en nieuwe ontmoetingen, nieuwe toernooien en matches zullen komen.”

Achter de rug? Was Smyslov soms overmoedig geworden? Botwinnik besloot dat hij van een zelfvoldane Smyslov kon winnen en inderdaad won hij zijn titel een jaar later terug. Zo kan een schijnbaar onschuldige opmerking iemand de das omdoen als hij met een scherp waarnemer te maken heeft.

Om op Ivantsjoek terug te komen, in zijn partij tegen Topalov gingen zijn engelen en demonen inderdaad hand in hand.

Vasili Ivantsjoek - Veselin Topalov, MTel Sofia

1. e4 c5 2. Pf3 d6 3. d4 cxd4 4. Pxd4 Pf6 5. Pc3 a6 6. Lg5 6...e6 7. f4 Le7 8. Df3 Dc7 9. 0-0-0 Pbd7 10. Ld3 h6 Zwarts idee is 11. Lh4 g5 12. fxg5 Pe5 13. De2 Pfg4 met onduidelijk spel. 11. Dh3 Pc5 13...Pb6 staat bekend als een veiliger zet. 12. The1 Tg8 13. Lh4 g5 14. e5 dxe5 15. fxg5 hxg5 16. Lg3 Pcd7 Tot hier was alles al eerder gespeeld, maar nu komt Ivantsjoek met een schokkend nieuwtje. 17. Pxe6 Db6 Als zwart het stukoffer meteen aanneemt met 17...fxe6 zet wit de aanval voort met 18. Dh6. 18. Lc4 g4 Zwart had een ruime keus uit nauwelijks te berekenen varianten zoals na 18...fxe6 19. Pe4 of 18...Pf8 19. Lxe5. 19. Dh6 fxe6 20. Lh4 Lf8 21. Dd2 Dc6 22. Ld3 b5 23. Pe4 En hier had wit allerlei aanvalszetten: 23. Tf1 (waarschijnlijk het beste), 23. Le4 of 23. Txe5, waarna zwart niet 23...Pxe5 mag doen wegens 24. Lxb5 en door de matdreiging 25. Dd8+ zou wit de dame winnen. 23...Pd5 24. Tf1 Lb7 25. Txf8+ Na het stukoffer nog een kwaliteitsoffer. 25...Pxf8 Zwart had een moeilijke keus, want ook 25...Txf8 was niet te weerleggen. 26. Dh6 Tg6 27. Pf6+ Weer een spectaculaire zet, maar misschien niet de beste. Met 27. Dh5 kon hij met een toren minder op aanval spelen. Makkelijk gezegd natuurlijk door de stuurlui aan wal, maar een zware beslissing aan het bord. 27...Txf6 28. Lxf6 Pxf6 Zwart is tevreden met remise. Hij kon op winst spelen met 28...Dc7, om na 29. Lg7 met 29...0-0-0 het stuk met voordeel terug te geven. 29. Lg6+ Pxg6 30. Dxg6+ Ke7 31. Dg7+ Ke8 32. Dxf6 Nu en straks kan wit eeuwig schaak geven, maar hij wil niet. 32...Tc8 33. c3 b4 34. Dg6+ Ke7 35. Dg7+ Ke8 36. Tf1 Dc5

Zie diagram

37. Dxb7 In grote tijdnood maakt Ivantsjoek een ernstige fout. Juist was 37. Df7+ Kd8 38. Td1+ Ld5 39. Dxe6. Na 39...De3+ 40. Kb1 De4+ 41. Ka1 Kc7 42. Dxd5 zou zwart het net remise kunnen houden. 37...De3+ 38. Kc2 De2+ 39. Kb3 Dc4+ 40. Kc2 b3+ Ai, dit venijnige zetje had wit over het hoofd gezien. 41. Kd2 Na 41. axb3 De2+ zou zwart de toren met schaak slaan. 41...Td8+ 42. Ke1 Td1+ 43. Kxd1 Dxf1+ 44. Kd2 Df4+ 45. Kd1 bxa2 Wit kan alleen nog hopen op eeuwig schaak, maar dat zit er niet meer in. 46. Dc8+ Kf7 47. Dd7+ Kf6 48. Dd8+ Kf5 49. Df8+ Ke4 50. Da8+ Kd3 51. Dxa6+ Dc4 52. Da7 g3 53. h3 Db3+ 54. Ke1 Kc2 Wit gaf op.

De opgave hieronder is uit een partij van Michail Podgaets, die vorige week donderdag plotseling overleed, 61 jaar oud. Hij was vooral bekend als de secondant van Anatoli Karpov die samen met Igor Zaitsev in Karpovs grote tijd zijn openingsrepertoire opbouwde.

Schaakopgave

Oplossing: 1...Txb2 2. Dxb2 (of 2. Txb2 Dc1+ en zwart wint) Lxd4+ 3. Kf1 De3 4. Dc2 (het maakt niet meer uit wat wit doet) Lxh3+ en wit gaf op.

    • Hans Ree