Een lekker gevoel, met harde piep

Je favoriete muziek, lekker hard. En dan die pieptoon die blijft. Gehoorschade bij jongeren rukt op. Vroeger was het de disco, nu is de mp3-speler de boosdoener. Politici willen maatregelen.

Haar ouders hadden haar nog zo gewaarschuwd. Toch bleef Tessa Heemskerk haar mp3-speler zo hard mogelijk zetten tijdens het halfuurtje fietsen naar school in Katwijk. Zo kon ze helemaal opgaan in haar favoriete hardcoremuziek.

Nu, drie jaar later, zegt de 19-jarige dat ze misschien beter naar haar ouders had moeten luisteren. Ze kreeg last van een harde pieptoon in haar oor na het beluisteren van haar muziekspeler. En bij haar werk in een strandtent in Katwijk kon ze klanten soms niet goed verstaan. Bij een test in het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC) bleek haar gehoor inderdaad licht beschadigd. „Ik wist dat harde muziek niet goed was, maar dacht dat het heel lang zou duren voordat ik gehoorbeschadigingen zou oplopen”, zegt Heemskerk.

Audioloog Jan de Laat van het LUMC krijgt regelmatig jongeren met gehoorschade in zijn praktijk. Volgens De Laat, tevens bestuurslid van de Hoorstichting, zetten veel gebruikers van mp3-spelers het volume voluit, bijvoorbeeld om omgevingsgeluid te overstemmen. Dat ze daarmee het risico lopen hun gehoor te beschadigen, realiseren ze zich onvoldoende, zegt hij. „Vroeger liepen jongeren misschien één keer per week gehoorschade op in een discotheek of bij een rockconcert. Daar komt nu het veelvuldig gebruik van mp3-spelers bij. Hierdoor is sprake van dubbele blootstelling.”

De audioloog volgt een paar jaar lang 400 jongeren boven de 13 jaar om de gevolgen van luisteren naar harde muziek op lange termijn te onderzoeken. Daarover is nog weinig bekend. Volgens De Laat hebben veel deelnemers al symptomen van gehoorbeschadiging. „Ze hebben, bijvoorbeeld na het uitgaan, een aantal uren een piep in de oren. Als die piep een dag later weg is, denken ze dat de oren dit gecompenseerd hebben. In de praktijk is dan al sprake van schade die niet herstelt. Na een aantal jaren kan die pieptoon blijven.”

Dat duizenden jongeren per jaar schade aan hun oren oplopen is niet nieuw. TNO ontdekte in 1995 al dat jaarlijks zo’n 25.000 15- tot 25-jarigen in Nederland onherstelbaar gehoorverlies oplopen. Hein Raat, universitair hoofddocent maatschappelijke gezondheidszorg aan het Erasmus Medisch Centrum, verwacht dat dit aantal nu flink hoger ligt door de populariteit van mp3-spelers. „Ze hebben een bijna onbeperkte opslagruimte en een lange accuduur. Een massa jongeren staat met mp3-spelers op en gaat ermee naar bed. En de huidige muziekspelers kunnen harder dan de oude walkmans, zonder kwaliteitsverlies”, zegt Raat, die diverse onderzoeken naar gehoorschade door mp3-spelers leidt.

Maar waarom zetten veel gebruikers van mp3-speler het volume zo hoog? Tom ter Bogt, hoogleraar popmuziek aan de Universiteit van Utrecht, wijst op Brits onderzoek waaruit blijkt dat de hersenen bij geluid boven 90 decibel endorfine afscheiden. „Harde muziek geeft dus een lekker gevoel.”

Het Erasmus MC onderzocht vorig jaar luistergedrag van jongeren op twee middelbare scholen. Zij bleken zich ervan bewust dat mp3-spelers het gehoor kunnen schaden. En de meesten zeiden ook dat ze hun muziekspeler op hoog volume beluisteren en niet van plan waren dit te veranderen. „De leerlingen maakten de koppeling niet”, aldus Raat. Hun idee: „Harde muziek mag gevaarlijk zijn, maar niet in mijn geval.”

Regeringspartij ChristenUnie vroeg minister Klink (Volksgezondheid, CDA) gisteren om geluidsbegrenzing op mp3-spelers. Verder wil ze een grens aan het muziekvolume in disco’s en clubs om gehoorschade onder jongeren tegen te gaan, een „sluimerend gezondheidsprobleem”.

Zorgen heeft ook eurocommissaris Meglana Kuneva (consumentenzaken). Volgens de Europese Commissie loopt 5 tot 10 procent van de gebruikers van mp3-spelers risico op gehoorbeschadiging. „Ik ben bang dat tot 10 miljoen Europeanen hun gehoor onherstelbaar beschadigen zonder dat ze het weten”, zei ze op een recente conferentie over maatregelen om consumenten te beschermen tegen de risico’s van mp3-spelers. De conferentie bleef zonder resultaat.

De Hoorstichting, ‘belangenbehartiger van het horen’, vindt dat fabrikanten van mp3-spelers niet moeten wachten op Europese regels. Ze moeten informatie over decibellen en veilige luisterduur op de verpakking zetten.

Hein Raat van Erasmus MC pleit voor veiliger mp3-spelers. „Zo zou het geluidsniveau in decibel kunnen worden aangegeven. Daarnaast kun je denken aan een waarschuwingssignaal bij een te hoog volume.” Hij raadt gebruikers van mp3-spelers aan het volume maximaal op 70 procent te zetten en in een lawaaiige omgeving gebruik te maken van zogenoemde noise cancelling hoofdtelefoons. Die hebben microfoontjes die omgevingsgeluid detecteren en neutraliseren. „Hierdoor hoef je het geluid minder hard te zetten”, aldus Raat.

Nadeel van deze hoofdtelefoons is dat ze duur zijn, bij Sony bijvoorbeeld minimaal 89 euro. Ze worden alleen bij de duurdere Sony-spelers meegeleverd. „Om onze walkmans goedkoop te houden, moeten we dit soort dure onderdelen skippen”, aldus een woordvoerder. Sony waarschuwt in de handleiding voor gehoorbeschadiging en begrenst het volume van zijn spelers – maar die begrenzing is uit te schakelen. Apple verwijst naar een website die uitlegt hoe het volume van zijn muziekspeler iPod te begrenzen valt.

Tessa Heemskerk heeft inmiddels een mobiele telefoon met een begrensde muziekspeler. Op advies van de audioloog zet ze het volume zachter dan voorheen. Ze heeft minder vaak last van een pieptoon in haar oor. „Maar nog steeds versta ik klanten vaak niet. Het voelt zo stom om een paar keer ‘Wat zegt u?’ te moeten vragen bij een bestelling. Meestal zeg ik dan maar ‘oké’ en stuur een collega op die klanten af.”

Test oren en veiligheid mp3-speler op oorcheck.nl en mp3check.nl

Rectificatie / Gerectificeerd

Correcties en aanvullingen

Gehoorschade

In de infographic bij het artikel Een lekker gevoel, met harde piep (23 mei, pagina 3) staan twee onjuistheden. De gehoorzenuw is aangeduid als Buis van Eustachius, de haarcellen zijn aangeduid als trilhaarcellen. De eerste worden na beschadiging niet hersteld.

    • David Haakman