Berlijnse lente voor dansende homo Hitler

Voor het eerst is de musical The Producers in Duitsland te zien. In hoofdstad Berlijn wapperen wederom de nazi-banieren, maar de swastika is vervangen door een pretzel.

Actor Leo Bloom, center, is dressed-up as an Nazi SS officer as he plays during a dress rehearsal of the musical 'The Producers' on Thursday May 14, 2009. On May 17, the German-language version of the Broadway hit "The Producers" is opening at the Admiralspalast Theater in Berlin. (AP Photo/Herbert Knosowski) Associated Press

Adolf Hitler is terug in Berlijn en er mag om hem worden gelachen. Hij staat op de bühne in een musical van een joodse regisseur en is homoseksueel. Bijna 65 jaar na dato is de aanwezigheid van de Führer als schertsfiguur in Duitsland geen taboe meer; inderdaad een toppunt van denazificatie.

Het heeft lang geduurd, maar nu is Mel Brooks’ The Producers: Frühling for Hitler dan toch aangekomen in het land van de daders. Het politiek incorrecte stuk, een Broadwayklassieker met veel joodse humor, is deze week in première gegaan in het Admiralspalast aan de Berlijnse Friedrichstrasse.

En dat is ironie van de geschiedenis. In 1941 lieten de nationaal-socialisten in dit theater een speciale Führerloge bouwen en werd het pand in opdracht van propagandaminister Joseph Goebbels ontdaan van zijn laatste „ontaarde joodse tierelantijnen”. Anno 2009 wordt er ten koste van de nazi’s geschmierd op het podium, en applaudisseert het publiek als Hitler aanstellerig „heil mijzelf” roept.

Aan de gevel van het Admiralspalast hangen banieren die sprekend lijken op die uit de nazitijd: rood met een rond wit vlak en daarin een zwart hakenkruis. De swastika is weliswaar vervangen door een gestileerde krakeling, maar het effect is hetzelfde. Je schrikt als je het ziet. Totdat het besef daagt dat dit een pastiche is, een nabootsing die de werkelijkheid belachelijk maakt. Over die vlaggen is veel te doen geweest. Berlijners hebben er bij de politie over geklaagd, maar uiteindelijk is de zaak bijgelegd en mogen ze als wervingsmateriaal worden getoond.

Een bezoekster van The Producers: Frühling für Hitler, Gabi Schumann, had eenzelfde gewaarwording bij het zien van SS-soldaten die op het podium marcheren. „Ik moest even m’n adem inhouden. Je hebt toch het gevoel naar iets te kijken dat helemaal fout is. Maar dan gaat het verhaal verder en ben je gerustgesteld – het is satire.”

Mel Brooks maakte The Producers in 1968 als film, met Gene Wilder. In 2001 ging in New York de musical-bewerking in première. Het verhaal is snel verteld. Max Bialystock en zijn kompaan Leo Bloom, joodse Broadwayproducenten, ontdekken dat ze met een flop frauduleus geld kunnen witwassen. Ze gaan op zoek naar het slechtste draaiboek voor een musical, en komen uit bij neonazi Franz Liebkind, een Beier met, jawel, een Lederhose aan. Hij heeft een scenario van Hitlers glorietijd gemaakt. Het is Lente voor Hitler: Een dag met Adolf en Eva in Berchtesgaden, zoals hij het heeft genoemd. Rondom dit stuk, dat geen flop maar juist een hit wordt, is een verhaal gesponnen dat zich voor en na de pauze deels in het kantoor van Bialystock & Bloom op Broadway afspeelt. Met flitsende dialogen, vette knipogen en het type muziek waarop Amerikaanse musicals patent lijken te hebben.

De naziscènes, met daarin Hitler als homo die hitsig wordt toegezongen door schaars geklede dames, zitten ingeklemd tussen het eigenlijke verhaal van de twee producenten, die tevens oplichters blijken te zijn. Alsof Brooks buffers nodig had en bang was dat het toch een beetje te echt en te weinig ironisch zou overkomen. Maar humor „is een sterk wapen”, heeft hij zelf eens gezegd. „Als het je lukt om Adolf Hitler als een belachelijke figuur neer te zetten, heb je gewonnen”.

Het lukt probleemloos. En de zaal is enthousiast. Bij de première, vorige week, gaven de bezoekers een staande ovatie. Dat gebeurt niet vaak in het cultureel veeleisende Berlijn.

Aanvankelijk had producent Joop van den Ende een optie op de rechten van The Producers voor het Europese vasteland, met de bedoeling de show in zijn eigen theater in Berlijn in première te laten gaan. Eerst liet hij echter vrijkaartjes voor de show in New York uitdelen aan Duitse toeristen. Hun reacties waren dermate negatief dat Van den Ende zich vervolgens heeft teruggetrokken.

Het feit dat The Producers: Frühling für Hitler nu toch in de Duitse hoofdstad draait, beschouwt Mel Brooks (82) als „een grote triomf”. „Ik ben waarschijnlijk de eerste jood die met Hitler echt veel poen heeft verdiend.”

Maar daarmee is zijn musical nog geen succes. In Wenen, dat vorig jaar de Duitstalige première beleefde, waren de kritieken lovend, maar bleef het publiek weg. Het stuk werd vroegtijdig uit roulatie genomen. Nu is Berlijn aan de beurt, waar de voorstellingen slechts twee maanden lopen. Verlengd wordt alleen als de musical een Dauerbrenner blijkt te zijn, een hit dus.

Lachen met Hitler, het kan en het mag inmiddels. De leukste scène is echter niet als Adolf iets zegt of doet. Hoewel de musical niet erg subtiel is, zit er één moment in waarin speelsheid, fijne humor en perfecte regie tot daverende lachsalvo’s leiden. Bialystock en Bloom bezoeken neonazi Liebkind, die met zijn duiven in de weer is. Er wordt over en weer wat geroepen, de naam Hitler valt, Liebkind springt in de houding en een van de duiven steekt bij wijze van Hitlergroet zijn rechtervlerk omhoog. Daarmee is alle ridiculiteit wel samengevat. De Führer staat in Berlijn definitief te kijk.

’The Producers: Frühling für Hitler’ is t/m 19 juli te zien in het Admiralspalast, Friedrichstrasse 101, Berlijn. Info: admiralspalast.de