'Someren' als leerzaam exces in seizoenarbeid

Seizoenarbeiders in de Nederlandse landbouw hebben het niet meer zo slecht als pakweg acht jaar geleden, of in Someren. Arbeidsinspectie en boeren troffen maatregelen.

Aspergestekers aan het werk bij de boerderij van José Janssen in Someren. Een aantal Roemenen en Bulgaren, die er illegaal, onder slechte omstandigheden en onderbetaald werkzaam waren, vertrok vorige week. Foto NRC Handelsblad, Rien Zilvold someren asperge teler foto rien zilvold Zilvold, Rien

Als het allemaal echt waar is, als illegale werknemers uit Roemenië op het aspergebedrijf in het Brabantse Someren werkelijk werden uitgebuit en erbarmelijk slecht gehuisvest, dan is dat niet symptomatisch voor de agrarische sector. Dat zeggen althans boerenorganisatie LTO Nederland en de Arbeidsinspectie.

„Een ernstig incident dat een smet op de sector werpt”, stelt Ton van der Biezen, adviseur seizoensarbeid bij LTO. „Een exces”, zegt Lex van Dijk, directeur arbeidsmarktfraude van de Arbeidsinspectie in Den Haag.

De politie heeft aspergeteler José Janssen even aangehouden en weer vrijgelaten. De afgelopen dagen had zij in de media de tegenaanval ingezet. Tv-ploegen mochten het pension voor seizoenarbeiders filmen. Van slavernij was volgens haar geen sprake. De werknemers kregen netjes het minimumloon, waarvan alleen een deel wordt afgetrokken voor kost en inwoning. Dat niet iedereen beschikt over een werkvergunning kwam doordat de overheid daar veelal pas mee afkomt als de asperges al staan te verpieteren. En dat een groep Roemenen liever zonder loon onmiddellijk naar huis wenste terug te keren dan nog langer in Someren asperges te steken, kwam doordat de Roemenen waren geschrokken van al die politiemensen, aldus de aspergekweker.

Volgens de Arbeidsinspectie is de seizoenarbeid in de agrarische sector „stukken verbeterd”. Bij slechts 7 procent van de controles dit jaar is een overtreding geconstateerd. De overtreders zitten met name in het Westland en in sommige delen van de champignonsector. De seizoenarbeiders zijn er veel beter aan toe dan een jaar of acht geleden. Toen was er een dramatisch tekort aan arbeidskrachten om gewassen als asperges te oogsten. Toen ook kwam de vloed op gang van Oost-Europeanen, veelal Polen, die werk deden waarvoor Nederlanders niet meer te vinden waren. En toen waren de huisvesting en arbeidsomstandigheden gemiddeld tamelijk slecht.

Van Dijk noemt vier oorzaken van de verbetering. De illegale arbeid is fors gedaald doordat geen tewerkstellingsvergunning meer nodig is voor mensen uit de nieuwe EU-lidstaten Polen, Estland, Letland, Litouwen, Slowakije, Hongarije, Tsjechië en Slovenië. Alleen voor werknemers uit Bulgarije en Roemenië zijn die vergunningen nog vereist. Verder is het aantal controles uitgebreid en is het aantal inspecteurs verdrievoudigd. Bovendien gaat een „afschrikwekkende werking” uit van de boetes, die bijna tien keer zo hoog zijn geworden. Een illegaal kost de werkgever 8.000 euro boete, bij herhaling 12.000 euro. Een laatste oorzaak zijn de inspanningen van de agrarische sector zelf, met hulp aan bedrijven die seizoenarbeiders in dienst hebben en certificering van uitzendbureaus.

Niet dat van de casus-Someren niets te leren valt. Zo geeft het te denken, beaamt Lex van Dijk van de Arbeidsinspectie, dat een werkgever vier jaar lang boetes krijgt van de Arbeidsinspectie en al die tijd niet wordt gehinderd in de bedrijfsvoering. Het bedrijf werd in 2005 beboet wegens illegale arbeid door Bulgaren en Polen, gevolgd door boetes wegens onderbetaling en het niet melden dat iemand van een ladder viel. De boetes belopen inmiddels 566.250 euro. Dat bedrag is nog altijd niet betaald, omdat Janssen de meeste boetes tot aan de Raad van State heeft aangevochten en een andere rechter de betaling in afwachting van een uitspraak heeft opgeschort. In de tussentijd zijn steeds opnieuw groepen Oost-Europeanen in Someren neergestreken. „Je kunt je afvragen of de rechtsbescherming van de burger in dit geval niet is doorgeschoten”, zegt Lex van Dijk.

Burgemeester Veltman van Someren maakt gewag van een ander „leermoment”. Hij wil dat de Arbeidsinspectie voortaan misstanden aan gemeenten meldt. Vorige week nam hij uit schrik het woord „slavernij” in de mond, en riep hij de Roemenen op in eigen land rond te vertellen dat aspergeteler Janssen „niet te vertrouwen” is. Maar volgens de Arbeidsinspectie is de gemeente Someren wel degelijk ingelicht, meermaals zelfs, hoewel daartoe niet de burgemeester zelf is gesproken. „Als het gaat om hardnekkige overtreders, is er vrijwel altijd contact met gemeenten omdat er dan met zo’n bedrijf vaak meer aan de hand is.” De communicatiestoornis zou dus op het gemeentehuis van Someren liggen. Bovendien, stelt Van Dijk, controleren zijn 185 inspecteurs vooral op illegale arbeid en onderbetaling, maar sluiten zij ook hun ogen niet voor slechte huisvesting. „Als wij huisvesting van werknemers op het bedrijf aantreffen, en we vermoeden dat daarbij iets niet in orde is, dan gaat er een signaal naar de gemeenten of de VROM-inspectie.”