Sneller weg dan zijn schaduw

Waar winden stedelingen zich over op? In Dordrecht is veel sympathie voor het idee om het gesloopte postkantoor te eren met een schaduw.

De postkantoorcontour, getekend in het plaveisel van het Bagijnhof

Veel Dordtenaren zeggen: doen. Ontwerper en beeldend kunstenaar Theun Okkerse heeft het plan opgevat het jammerlijk gesloopte postkantoor in Dordrecht te gedenken, door de schaduw van dit gebouw na te bootsen in het plaveisel. „Als een fantoom uit het verleden”, zegt hij er zelf over.

Het idee is al wat ouder en werd meermaals afgewezen. De laatste keer was vijf jaar geleden, toen burgemeester Ronald Bandell moeilijkheden voorzag door de aanwezigheid van bomen in de straat. „Onzin”, zegt de Dordtse publicist Jaap Bouman. De amateurhistoricus voert actie om het „charmante idee” nu eindelijk uitgevoerd te krijgen. De donkergekleurde stenen kunnen worden aangebracht tijdens de herinrichting, binnenkort, van het Bagijnhof als voetgangerszone.

Theun Okkerse kwam op het idee bij het zien van een foto uit circa 1960. Daarop werpt de laagstaande middagzon een schaduw van het postkantoor op het Bagijnhof. Vijftien jaar later zou het postkantoor worden gesloopt. Daar gingen protesten aan vooraf. Suggesties, bijvoorbeeld om er een schouwburg in te vestigen, haalden het niet en werden door toenmalig burgemeester Van der Lee afgedaan met een briefje aan de bedenker: „Uw suggestie […] komt kennelijk voort uit een gemis aan kennis van de ruimtelijke mogelijkheden.”

De sloop ging door. Een enigszins verpauperde straat maakte plaats voor frisse nieuwbouw. De onvrede bleef. Kort voor de opening van het Hema-warenhuis dat ervoor in de plaats kwam, werd op de gevel een leus geschilderd: Nee nee en nog eens nee. De letters zijn nog altijd vaag zichtbaar.

De sloop van het postkantoor staat symbool voor al het moois dat Dordrecht heeft laten slopen. „Alles wat er in de stad fout is gegaan, wordt geprojecteerd op het postkantoor”, zegt Jaap Bouman. Hij kent mensen die zelfs in debatten over totaal andere kwesties uitroepen dat overigens het postkantoor nooit had mogen worden gesloopt. Niet dat het postkantoor een wonder van architectonische schoonheid is geweest, zeggen Bouman en Okkerse. De eiken draaideur was mooi. Het licht was fraai. De schrijftafels in het midden van de zaal en de zaalwachten hebben indruk gemaakt. En ontelbare Dordtenaren bewaren er krachtige herinneringen aan. Wel was het gebouw hoe dan ook fraaier dan de „fantasieloze blokken” die ervoor in de plaats zijn gekomen, zegt Theun Okkerse, waarin nu twee grootwinkelbedrijven zijn gevestigd, en waaraan de „menselijke maat” ontbreekt.

De schaduw moet een blijvende herinnering vormen aan het gebouw, zegt Theun Okkerse. Hij wil het liefst een schaduw van de vroege ochtendzon nabootsen, zodat ongeveer tweederde van het plaveisel in het Bagijnhof ermee wordt bedekt, en ook de schaduwen van de twee karakteristieke torens van het gebouw herkenbaar zijn. Als vervolgens ook in het echt de zon gaat schijnen, ontstaat volgens de ontwerper een interessant „spel met de werkelijkheid”.

Op een website ter propagering van het idee hebben zich in enkele weken ongeveer tweehonderd sympathisanten gemeld met nostalgische hartekreten. Nu de politiek nog. Die reageert wat afwachtend. Deze week hebben de meeste partijen in de gemeenteraad zich voorzichtig positief over het idee uitgelaten. Maar ze betwijfelen ook of donkergekleurde straatstenen wel voldoende duidelijk maken dat hier een geliefd gebouw heeft gestaan.

„Mensen begrijpen dat niet”, zegt PvdA-raadslid Joke Heijmans. Noodzakelijk acht zij aanvullende aanwijzingen, zoals foto’s van het voormalige gebouw aan de gevel van de Hema. „Dán heb je er iets aan. Dan is het ook meer dan nostalgie.” Ook wethouder Hans Spigt, eveneens PvdA, wil nadenken over iets wat aan het postkantoor herinnert. Maar hij betwijfelt of alleen de suggestie van een schaduw daartoe het beste middel is, zo laat hij weten.

Bedenker Okkerse licht zijn bedoelingen nog maar eens toe. „Met deze schaduw wil ik een antwoord geven op de schande van de afbraak in deze straat. Ik heb gezocht naar een manier om frustratie om te zetten in iets positiefs. Voor mij is dat de schaduw. Dingen verdwijnen tegenwoordig zo snel. Het is een manier om te laten zien dat niet alles altijd hoeft te verdwijnen. Ik denk dat van de schaduw ook voor de bevolking van Dordrecht een pacificerende werking uitgaat.”

Jaap Bouman sluit dat laatste niet uit. Hij lacht. „Misschien dat het gezeur over het postkantoor dan eindelijk eens ophoudt.”

    • Arjen Schreuder