Rijk loopt miljardenrisico's

Het Rijk loopt vele honderden miljarden euro’s risico’s op garanties die het heeft verstrekt in het kader van de financiële crisis. Dit blijkt uit het Financieel Jaarverslag 2008 van het Rijk. De gevolgen hiervan voor de overheidsfinanciën zijn ongewis.

Eind 2008 had het Rijk 861 miljard euro uitstaan in verschillende garantieregelingen. De kans dat op alle garantieregelingen tegelijk een beroep wordt gedaan, is uitermate klein. Niettemin overtreft het totaal aan garanties ruimschoots de waarde van het bruto binnenlandse product, het totaal aan geproduceerde goederen en diensten in een jaar in Nederland (600 miljard euro).

In een toelichting bij de garantieregelingen schrijft minister Bos (Financiën, PvdA): „Garanties zijn voor de overheid een instrument om risicovolle activiteiten met een duidelijk publiek belang te ondersteunen. Maar garanties verminderen ook de transparantie van de overheidsfinanciën.”

Bos waarschuwt om garanties te beschouwen als ‘gratis geld’, „want gratis geld bestaat niet en garanties brengen wel degelijk risico’s met zich mee”. Hoe groot die zijn en op welke wijze de staat zich hiertegen indekt, blijkt niet uit het Financieel Jaarverslag. Evenmin zijn er voorzieningen getroffen voor eventuele uitbetaling van garanties. Van het totaal aan lopende garanties eind 2008 bestond 200 miljard uit de garantie voor het geldverkeer tussen banken onderling, ingesteld in oktober vorig jaar op het dieptepunt van de crisis met als doel de kapitaalmarkten weer vlot te trekken.

Het depositogarantiestelsel, de garantieregeling op spaargeld, bevat een impliciet risico voor de staat van 486 miljard euro. Dit betreft de garantie voor spaarders dat zij, in geval een spaarbank niet meer aan zijn verplichtingen kan voldoen, tot 100.000 euro van hun spaargeld terugkrijgen. In beginsel staan de banken garant voor elkaars spaartegoeden, maar bij een algemene bankencrisis draait de staat voor de schade op.

Bij het Waarborgfonds Eigen Woningbezit valt 100 miljard onder de Nationale Hypotheekgarantie. Ook hier draagt de staat de laatste verantwoordelijkheid voor de garantie. Ten slotte heeft de staat nog 75 miljard aan garanties verstrekt op tientallen posten, waaronder de exportkredietverzekering, de Wereldbank, de Europese Investeringsbank, risico’s van nucleaire ongevallen, en terrorismedekking voor Schiphol.

    • Roel Janssen