Moordvideo verscheurt Guatemala

Een advocaat in Guatemala zegt op een videotape dat de president hem dood wil.

Dan wordt hij vermoord.

Het lichaam van advocaat Rodrigo Rosenberg, die op 10 mei in Guatemala-Stad van zijn fiets werd geschoten en overleed. (Foto Reuters) A firefighter stands near the body of Rodrigo Rosenberg in Guatemala City May 10, 2009. Guatemalan President Alvaro Colom denied involvement in the murder of a prominent lawyer on Tuesday after a video surfaced blaming the president for the crime and accusing him of money laundering. Rosenberg, the legal representative of a well-known businessman who was killed in April, was gunned down in an upscale Guatemala City suburb on Sunday. Picture taken May 10. REUTERS/Doriam Morales (GUATEMALA CONFLICT CRIME LAW) REUTERS

Heult president Álvaro Colom van Guatemala met corrupte zakenlui, drugsbazen en witwassers? Dreigden deze criminele contacten onlangs onthuld te worden? Liet hij vervolgens drie moorden plegen in een poging dit te voorkomen?

Of is de sociaal-democraat slachtoffer van een rechts complot? Een opzetje van de georganiseerde misdaad of corrupte groepen binnen het leger en het veiligheidsapparaat. Bedoeld om zijn – voor Guatemala unieke – linkse regering ruim een jaar na haar aantreden alweer omver te werpen?

Welke van deze twee lezingen het dichtst bij de werkelijkheid ligt, is op dit moment niet te zeggen. Maar feit is dat het Midden-Amerikaanse land (11 miljoen inwoners) sinds ruim een week in een diepe politieke crisis verkeert vanwege zware aantijgingen aan het adres van de president.

Colom, zijn vrouw Sandra, zijn persoonlijk secretaris en een bevriende zakenman zouden de advocaat Rodrigo Rosenberg hebben laten vermoorden. Een beschuldiging die geuit wordt door Rosenberg zelf, op een video die hij liet opnemen voordat hij deze maand van zijn fiets werd geschoten. De opname werd op zijn begrafenis verspreid. Sindsdien roept de rechtse oppositie onophoudelijk om het aftreden van Colom. En is het land diep verdeeld geraakt.

Rosenberg vertelt in zijn 18 minuten durende verklaring over de moord op zijn cliënt, de zakenman Khalil Musa. Hij werd in april, samen met zijn dochter, doodgeschoten. Volgens Rosenberg omdat Musa ontdekt had hoe de presidentiële kliek drugsdollars witwast en overheidsgelden verduistert via de bank Banrural.

Banrural is grotendeels in staatshanden en presidentsvrouw Sandra is er door haar man aangesteld om  maatschappelijke programma’s op te zetten. Volgens Rosenberg zijn dit echter „spookprojecten”. Musa zou dit als lid van de bestuursraad ontdekt hebben, maakte ruzie hierover, vertrok – en werd vermoord. „En nu ben ik de volgende”, stelt Rosenberg in de video.

Colom weerspreekt alle aantijgingen. De voormalige Mayapriester en kledinghandelaar werd eind 2007  gekozen als eerste linkse president in een halve eeuw. Hij zegt nu doelwit te zijn  van een rechtse ‘destabilisatiecampagne’. „Maar ik vertrek alleen dood.”

Colom  heeft de VN-commissie tegen de straffeloosheid in Guatemala (Cicig)   ingeschakeld voor een onderzoek. Zij is in het  land actief om vele andere  moordzaken op te lossen.

Na het formele einde van  de  burgeroorlog (1960-1996, zeker 200.000 doden) is het moorden in Guatemala onverminderd doorgegaan. Gemiddeld worden elke dag 16 mensen vermoord. Van de 6.000 moorden per jaar weet justitie 2 procent op te lossen.

Gewapende bendes en criminele zakenlui blijven ongrijpbaar door samen te spannen met  corrupte groepen binnen politie, justitie, leger en inlichtingendiensten. Deze zogenoemde ‘parallelle structuren’ stammen nog uit de tijd van de  rechtse militaire dictaturen en de burgeroorlog. En ook de afgelopen jaren pleegden zij nog talloze criminele en politieke moorden.

„In Guatemala blijken moorden als die op Musa en Rosenberg bijna altijd anders te zitten, dan aan de oppervlakte lijkt”, vertelt de Amerikaans-Guatemalteekse schrijver en journalist Francisco Goldman aan de telefoon vanuit New York.

Niettemin is het volgens Goldman zeker dat er bij Banrural geld werd witgewassen. „De drugshandel heeft zo’n grote invloed verworven, dat gebeurt nu in elke sector van de economie.”

En ook Colom heeft waarschijnlijk geen schone handen. Goldman: „Van hem zijn verscheidene banden met foute zakenlui bekend. Drugsgeld vond bijna zeker zijn weg naar zijn vroege politieke campagnes.”

Dat Colom achter de moorden zit, is daarmee niet bewezen. Integendeel, denkt Goldman. Het waarschijnlijkste scenario, zegt hij, is dat mensen rond Colom betrokken waren bij de corruptie bij Banrural. En dat zijn politieke tegenstanders hem nu hierop proberen te pakken.

Goldman wijst op wie nu hopen te profiteren van een zwakkere regering: de rechtse oppositie. Bijvoorbeeld Coloms tegenstander bij de vorige presidentsverkiezingen, generaal Otto Pérez Molina, die wordt beschuldigd van mensenrechtenschendingen. „De VN-commissie doet onderzoek naar verscheidene zaken rondom hen. De beschuldigden zoeken duidelijk naar afleiding. Mogelijk hopen ze door de morele autoriteit van de regering in twijfel te trekken, de hele rechtsgang te verlammen.”

Goldman: „De ophef is voor Colom al te groot geworden om nog effectief te regeren. Niemand kan dat nu nog. Aftreden, zoals de oppositie eist, heeft dus geen zin. De enige hoop voor Guatemala is die VN-commissie, waarop het kan vertrouwen. Dit wordt haar grote lakmoesproef.”