'Je verstoppen achter rooie luiken helpt niet'

Waarin verschillen de Europese standpunten? De SP wil minder ‘Brussel’ en marktwerking, de PvdA wil Europese samenwerking. Drie confrontaties tussen twee lijsttrekkers, deel 1.

SP-lijsttrekker Dennis de Jong (boven, rechts) en PvdA-lijsttrekker Thijs Berman (midden, links) Foto’s Roel Rozenburg Den Haag : 14.5.2009 PvdA-lijsttrekker EP-verkiezingen Berman en SP-lijsttrekker de jong. © foto Roel Rozenburg Rozenburg, Roel

Niemand zal de PvdA en de SP ooit door elkaar halen. Maar wie de verkiezingsprogramma’s voor de aanstaande Europese verkiezingen op 4 juni leest ziet ook grote overeenkomsten. Beide teksten staan vol pleidooien voor een socialer, duurzamer, minder ‘neoliberaal’ Europa.

Eén essentieel verschil overschaduwt al die gelijkenissen, blijkt ook als PvdA-lijsttrekker Thijs Berman en SP-lijsttrekker Dennis de Jong in een hotel in Den Haag met elkaar in debat gaan.

Meneer Berman, waarom moet ik niet op de SP stemmen?

Berman: „Als je staat voor een uitweg uit de economische crisis, voor een consequente aanpak van klimaatverandering, voor gelijke kansen in Europa en de wereld, dan moet je kiezen voor Europese samenwerking. Als je dat afwijst, en dat doet de SP, dan sla je jezelf een gereedschapskist uit handen waarmee je de wereld kan vertimmeren.”

De Jong: „In Brussel is vanaf de jaren negentig de gedachte ontstaan dat we zoveel mogelijk moeten vertrouwen op de interne markt. Alles is in het teken van ongeremde concurrentie komen te staan. Daar was de PvdA bij. Er is meer balans nodig. Milieu en sociale zaken moeten net zo belangrijk worden als marktwerking. Daarin staan wij sterker dan de PvdA. Die twijfelt en aarzelt.”

Berman: „De SP zegt steeds: Europa doet dit, Europa doet dat. Nee! Réchts Europa doet dit, liberaal Europa doet dat. Kies voor een ander Europa. Soms is dat minder Brussel, soms is dat meer. Meer Europees toezicht op banken, en minder landbouwbeleid, bijvoorbeeld.”

De Jong: Je moet op een aantal terreinen heel duidelijk zeggen: daar moet Brussel niets mee te maken hebben. Dat brengt grote ellende bij mensen. Wij zeggen duidelijk: handen af van de publieke voorzieningen. Dat kunnen we heel goed zelf regelen. Alles wat we nu zien gebeuren bij energie, vervoer, post en zorg is in lijn met wat Brussel de hele tijd wilde.

Berman: „Nou zeg je het weer. ‘Brussel’. Alsof het een neutraal ding is. Nee, het is een politieke keuze van een rechtse meerderheid.”

De Jong: „Nu ligt er weer een rapport waarin de Europese Commissie er bij de lidstaten op aandringt om de AOW-gerechtigde leeftijd te verhogen. Ze moeten van de pensioenen afblijven, ze hebben daar niets te willen. En dat geldt ook voor sociale zekerheid.”

Berman: „Dat zegt de PvdA ook. Daarom is het ontzettend jammer dat de SP tegen het Verdrag van Lissabon was. Daarin staat expliciet dat lidstaten zelf besluiten over die diensten van algemeen belang. Dat heeft de SP krachtig verworpen als liberaal rot-Verdrag. Een manipulatie van kiezers, en je gaat er gewoon mee door. Dat is treurig.”

De Jong: „In het Verdrag van Lissabon wordt het principe van ongebreidelde marktwerking vastgelegd.”

Berman: „Juist niet voor publieke diensten! Niet voor de sociale zekerheid! Niet voor de zorg!”

De Jong: „Nee. Het is een constante druk, zo werkt Brussel, om het beginsel van de vrije markt uit te breiden. Daardoor kan Brussel steeds weer een stukje van de nationale autonomie afknabbelen. Ik heb even genoeg van de neoliberale dictaten uit Brussel.”

Berman: „Je in Nederland achter je rooie luiken verstoppen, helpt niet.”

De Jong: „Je kunt een heel eind komen, Thijs.”

Berman: „Dan laat je de wereld aan de liberalen. Juist met het nieuwe verdrag kunnen wij als socialisten, dus met de SP samen, ervoor zorgen dat we de diensten van algemeen belang beschermen. Dan kan je ook Europese minimumnormen afspreken, zodat je bijvoorbeeld niet gaat concurreren op arbeidsvoorwaarden.”

De Jong: „Een verdrag met als hoofdprincipe ongebreidelde concurrentie is voor mij een verwerpelijk verdrag. Sowieso. Het is een levensgevaarlijk beginsel.”

De SP en de PvdA behoren tot dezelfde ‘linkse familie’. Ze delen veel standpunten, maar ook veel kiezers, wat al jarenlang tot scherpe concurrentie leidt.

Toch was de vreugde groot, toen de SP een grote winst behaalde bij de Tweede-Kamerverkiezingen in 2006: eindelijk zou een links kabinet mogelijk zijn. Maar formatieonderhandelingen tussen CDA, PvdA en de SP mislukten. Bij de PvdA verweet men de mislukking aan de halsstarrigheid van de socialisten. Maar volgens de SP wilde het CDA niet echt met de SP regeren, en heeft de PvdA daar zonder enige strijd aan toegegeven

De wond is nog niet geheeld, blijkt tijdens het gesprek met de Europese lijsttrekkers. Volgens De Jong is de SP „verraden” door de PvdA. Dat wantrouwen bepaalt ook de bereidheid tot Europese samenwerking.

Jullie standpunten over de toekomst van Europa lijken vaak erg op elkaar. Is het niet beter om gezamenlijk op te trekken?

De Jong: „Ik zie de europarlementariërs van de PvdA niet direct meestemmen met die van de SP.”

Berman: „Pardon? De PvdA’ers stemmen juist vaker met de andere Nederlandse europarlementariërs mee dan de SP’ers.”

De Jong: „Jullie stemmen dus met rechts mee.”

Berman: „We maken de sociale keuzes samen met de SP. Op het gebied van mensenrechten en milieu zijn we minstens zo progressief als jullie. Maar wij sluiten compromissen. Ik heb liever 50 procent van iets, dan 100 procent van niks. Dat is verschil tussen verantwoordelijkheid nemen en gelijk willen hebben aan de zijlijn. Ik zie Europa als een project dat je in stapjes verbetert. Er is geen grote avond waarop we de revolutie maken.”

De Jong: „Dat is dus de blik vanuit Brussel...”

Berman: „Nee, het is de blik van een democraat, van een democraat.”

De Jong: „Jij gaat er al van uit dat iets móét komen uit Brussel. Wij denken: dan maar even niks, we regelen het in Nederland wel.”

Berman: „Wat zit je nou te manipuleren, shocking. Als ik mij bij een compromis neerleg, zit ik daar niet als hijgende Eurofiel. Zo van: laten we alsjeblieft iets in Brussel beslissen, alsjeblieft, alsjeblieft.”

De Jong: „Dan kan je gewoon met ons meestemmen, en zeggen, dat regelen we dus niet.”

Berman: „Het kan niet zo zijn dat een Litouwer voor 400 euro hier komt werken voor een malafide ondernemer. Wij hebben gestemd voor een aanpassing van de detacheringsrichtlijn. Gelijk loon voor gelijke arbeid. Dat was de lijn van de FNV. De SP heeft zich in die stemming onthouden. Was dat sociaal?”

De Jong: „Ja, je moet je principes overeind houden. Als je dan moet kiezen voor vertraging van de Europese besluitvorming, dan heb ik dat liever. Het is volstrekt onduidelijk waar de PvdA staat. Zoals Thijs Berman zegt, je kan bij ons altijd terecht, of je het via Brussel wilt doen, of niet.”

Berman: „Wij zijn ook een evenwichtige partij. Bij jou is het allemaal zwart-wit.”

De Jong: „Jullie zijn gewoon niet duidelijk. Wij zijn dat veel meer. Het is dezelfde discussie als die je in Nederland ziet. Als de PvdA echt radicaal een breuk maakt met het neoliberale denken, inclusief marktdenken, dan zitten we op één lijn.”

Berman: „In een coalitie krijg je niet alles wat je wil. Such is life in een democratie.”

    • Derk Stokmans