Is lichaamstaal universeel?

Ineke Sloot uit Zwolle vraagt zich na het zien van de film Dances with Wolves af of lichaamstaal universeel is. In de film kan de hoofdpersoon, een soldaat, niet praten met indianen. Maar door te knikken en met zijn hoofd te schudden kan hij toch communiceren.

„Heb je weleens je duim opgestoken naar een Iraniër? Zou ik niet doen, want voor je het weet heb je ruzie. In Iran is dit een obsceen gebaar, vergelijkbaar met onze opgestoken middelvinger”, zegt de lichaamstaaldeskundige Frank van Marwijk.

De Britse bioloog Charles Darwin was de eerste die onderzoek deed naar lichaamstaal. In het boek The Expression of Emotions in Man and Animal (1872) stelde hij dat gezichtsuitdrukkingen zijn aangeboren en niet cultureel bepaald.

Paul Ekman, psycholoog aan de Universiteit van California, betwijfelde dat. Hij organiseerde een onderzoek waarvoor hij foto’s liet maken van gezichtsuitdrukkingen. Hij vroeg bijvoorbeeld iemand uit Frankrijk: hoe kijk je als je kind net is overleden. Onderzoekers reisden met die foto’s de wereld over om ze te laten zien aan mensen uit andere culturen. Zo kwam Ekman tot de conclusie dat Darwin gelijk had.

„Er zijn zes universele basisgezichtsuitdrukkingen”, legt Van Marwijk uit. „Boosheid, verdriet, angst, vreugde, walging en verrassing. Deze zijn aangeboren. Hoe we complexere gezichtsuitdrukkingen interpreteren, is afhankelijk van de context.”

Bevestigend knikken en ontkennend schudden met het hoofd zijn wel cultureel bepaald, zegt Van Marwijk. „De Grieken leggen van oudsher hun hoofd in hun nek en klikken met hun tong, bij een ontkenning.”

Handgebaren zijn ook culturele afspraken. Denk aan de opgestoken duim. Van Marwijk geeft nog een voorbeeld. „Als wij een cirkel van onze duim en wijsvinger maken, bedoelen we ‘ok’. In Japan is dit het gebaar voor geld. In Frankrijk wordt hiermee ‘nul’ bedoeld. En in Latijns-Amerika is dit een obsceen gebaar: de cirkel staat voor de vagina.”

Hoe het bij de indianen zat, weet Van Marwijk niet. Maar hij wijst erop dat Dances with Wolves geromantiseerd is. Met andere woorden: Hollywood moet beter zijn huiswerk doen.

Toon Beemsterboer

    • Toon Beemsterboer