In de filosofie van de emotie is niets zomaar gewoon

Murray Bail: De bladzijden. Uit het Engels vertaald door Peter Abelsen. Anthos, 208 blz. € 19,95

Murray Bail: De bladzijden. Uit het Engels vertaald door Peter Abelsen. Anthos, 208 blz. € 19,95

Australië is een beroerd gebied voor filosofen. Na lezing van Murray Bails nieuwe roman De bladzijden kun je er tenminste moeilijk anders over denken. En die mening vormt ook het uitgangspunt van de roman, verwoord op een manier die veelzeggend is voor de relativerende toon van het boek: ‘Dat mensen bereid zijn te geloven dat Sydney de bakermat zou kunnen zijn van een filosoof van mondiale of zelfs maar secundaire betekenis, bewijst hoe slecht men begrijpt wat er nodig is voor de totstandkoming van filosofisch denken’.

Wat Australië node ontbeert, zijn de duisternis en de historische zwaarte van Europa. Reden voor het personage Wesley om Australië te verlaten en op zoek te gaan naar zijn eigen stem. De tocht die hij dan door Europa maakt – en waarbij hij bewust de oude Grieken links laat liggen – heeft wel wat weg van de route die de Australische toeristen uit Bails debuutroman Heimwee afleggen. De groep in Heimwee trekt als een kudde schapen van museum naar museum, en beproeft de inheemse Europeanen om bevestigd te krijgen dat ze elders anders ruiken.

Wesley had een van hen kunnen zijn: ook hij bestudeert de ander vooral in een poging om zichzelf bevestigd te zien. Wesley meent een eigen filosofie te vinden die hoognodig verwoord moet worden, maar wat hij echt vindt is een oude Australische geliefde. Helaas voor hem al wel snel een dode geliefde.

Witharig en een ideaal armer keert hij terug naar het Australische platteland om bij zijn broer en zuster op de schapenfokkerij te wonen en zijn gedachten aan het papier toe te vertrouwen. In zijn testament laat hij opnemen dat zijn bevindingen uitgegeven moeten worden. En daar gaat Bails nieuwe roman De bladzijden over: Erica, een filosofe uit Sydney, krijgt de opdracht de nalatenschap te bekijken. Ze neemt haar vriendin Sophie mee, een psychologe met een bovenmatige interesse in zichzelf. Verstand en emotie samen op pad.

Eigenlijk gebeurt er bijna niets in De bladzijden. Veel van wat Bail al vaker beschreef komt hier terug: het niet kennen van je naaste, de leegheid van een bestaan dat voor vol wordt aangezien en de broosheid van een leven dat eenvoudig omver gegooid kan worden door een ingrijpende gebeurtenis. Ook deze keer draait het vooral om dergelijke contrasten en overeenkomsten: stedelingen en schapen; stad en platteland; Europa en Australië; filosofen en simpelen van geest en vooral: filosofie en psychologie. Die laatste twee vormen het belangrijkste thematische contrast. Erica en Sophie zijn uitersten in alles, en Wesley maakt dat contrast zichtbaar. Hij wil een filosofie van de emotie op papier zetten. Of hij daarin slaagt is de vraag en blijft ook de vraag wanneer de roman uit is.

Weinig ontwikkeling dus, de zoektocht blijft een zoektocht en de liefde die wordt gevonden, is niet hoopvol maar berust op clichés. En toch is De bladzijden een hele mooie roman, waarbij je je voortdurend afvraagt: word ik nu in de maling genomen of is het serieus? De gedachte en toon over filosofie in Sydney doen vermoeden dat Bail je in de maling neemt. En ook de wijsheden van Wesley, die Bail gelukkig opneemt aan het slot zodat je niet met een gevoel van laffe leegte blijft zitten, zijn soms te banaal voor woorden. Neem deze: ‘In eenvoud en stilte leven is al bijna filosofie’ of ‘Er is niets gewoons aan wat dan ook’.

Maar wie alle overpeinzingen van Wesley aan het slot leest, krijgt toch het idee dat diens leven perfect is weergegeven. Kiezen tussen filosofie, psychologie of de onmogelijke verbintenis tussen beide? Fictie lijkt de uitkomst – bij Bail althans.

    • Toef Jaeger