'Groep langdurig werklozen klein houden'

De snel oplopende werkloosheid onder jongeren is de grootste zorg van André Timmermans, directeur van het UWV Werkbedrijf, het vroegere arbeidsbureau.

Hoger opgeleide jongeren worden hard door de economische crisis getroffen. De stijging van het aantal werkzoekenden in april wordt voor ruim de helft veroorzaakt doordat jongeren tot 35 jaar hun baan kwijtraken. „We zetten extra middelen in om deze groep zo snel mogelijk aan ander werk te helpen”, zegt André Timmermans, directeur van het UWV Werkbedrijf, het vroegere arbeidsbureau.

De dienstverlening aan beter opgeleiden wordt met extra personeel uitgebreid. „We beginnen met een virtuele vestiging op internet en er worden scholingsbonussen ingevoerd om de kansen op ander werk te vergroten”, zegt Timmermans op het hoofdkantoor in Amsterdam. Het Werkbedrijf is sinds kort gefuseerd met de ‘werktak’ van het Uitvoeringsinstituut Werknemers Verzekeringen (uitkeringen) om werkzoekenden en werkgevers sneller te kunnen bedienen.

Terwijl het op de werkvloer van veel bedrijven stiller wordt, krijgen de bemiddelaars bij Timmermans het steeds drukker. Het aantal werkcoaches bedraagt nu 2.500 en wordt tot het eind van dit jaar met 600 uitgebreid.

Andere landen in Europa hadden al eerder te maken met een snel stijgende werkloosheid als gevolg van de crisis. Maar voor het eerst sinds de financiële crisis oversloeg naar de hele economie, begint nu ook in Nederland de werkloosheid snel op te lopen.

Nederland telde in april 469.000 werklozen, 34.000 meer dan een jaar geleden. Werden eind vorig jaar vooral mannen in industriële en technische sectoren (metaal, auto’s, chips) getroffen, inmiddels worden ook vrouwen, jongeren en managers geraakt omdat de crisis zich verspreidt over alle sectoren van de arbeidsmarkt. Een versnelde uitstoot van ouderen is volgens Timmermans nog niet te merken, omdat werktijdverkorting en deeltijd-WW dempend werken.

„Jonge mensen worden het hardst geraakt. De stijging bij UWV Werkbedrijf in april bestaat voor 60 procent uit jongeren tot 35 jaar”, zegt de directeur van het Werkbedrijf. Hoger opgeleide jongeren met een mbo- en hbo-diploma en academisch geschoolden worden relatief het zwaarst getroffen. De meesten werken nog niet zo lang, ze hebben flexibele contracten of zijn schoolverlater.

De werkloosheid in Nederland is in zes jaar tijd niet zo hard gestegen. Inmiddels is 4,6 procent van de beroepsbevolking van 7,3 miljoen werkloos. Een jaar geleden was dat nog 4,2 procent.

Toch valt het nog mee vergeleken met andere Europese landen dankzij de goede economische positie van Nederland. Bedrijven hebben tijdens de hoogconjunctuur flinke reserves opgebouwd en de werkloosheid was laag toen de crisis uitbrak. In Frankrijk of Duitsland is de werkloosheid al ruim het dubbele van die in Nederland. Spanje kent zelfs 17 procent werklozen. Grote sociale onrust ontbreekt in Nederland.

„Onze arbeidsmarkt heeft twee gezichten”, zegt Timmermans. „Aan de ene kant zien we de werkloosheid snel oplopen en hebben bedrijven veel zorgen over aanpassing van kosten bij terugvallende omzetten. Anderzijds zijn er 150.000 vacatures. Behalve Louis van Gaal, voetbaltrainer, vonden duizenden andere mensen vorige week een nieuwe baan.” Wekelijks stromen bij het Werkbedrijf ruim 10.000 mensen uit het bestand.

De arbeidsmarkt is flexibeler geworden en blijft daardoor dynamisch. Een opvallend verschil met vorige recessies, stelt Timmermans vast. De kortere duur van de werkloosheidsuitkering van 5 tot 38 maanden – dat is het maximum voor oudere werknemers – leidt ertoe dat veel mensen in de kaartenbak niet alleen naar banen kijken in hun eigen sector, merkt hij. „De meesten zijn ook bereid om naar andere beroepen over te stappen.” Jongeren die kort werken hebben weinig WW-recht en komen snel in de bijstand als ze hun baan kwijtraken. „Dat proberen velen te voorkomen.”

Timmermans grootste zorg is dat de jeugdwerkloosheid op korte termijn snel zal oplopen. Met 8,4 procent is het aantal jongere werklozen al bijna het dubbele van de totale werkloosheid. Zodra de eindexamens zijn afgelopen komen de eerste schoolverlaters – in totaal 200.000 – de arbeidsmarkt op. Tijdens de recessie in de jaren tachtig had 20 procent van de jongeren geen werk. Dat wil staatssecretaris Jetta Klijnsma (Sociale Zaken, PvdA) koste wat kost voorkomen. Samen met collega’s in het kabinet, voormalig MKB-voorzitter Hans de Boer, gemeenten en Timmermans werkt ze aan een plan. Het kabinet heeft 250 miljoen euro uitgetrokken voor bestrijding van jeugdwerkloosheid.

Timmermans is al volop bezig. Hij heeft een akkoord gesloten met Loek Hermans, voorzitter van de werkgeversorganisatie voor het midden- en kleinbedrijf, om vacatures snel te melden en leerwerkbanen beschikbaar te stellen. Zorginstellingen gaan duizenden jongeren opleiden. En met opleidingscentra is hij in gesprek om zo’n 10.000 jongeren een jaar langer op school te houden, zodat ze straks beter voorbereid op de arbeidsmarkt komen. Timmermans: „De groep langdurig werklozen moeten we zo klein mogelijk zien te houden. Als de economie aantrekt, komen zij het moeilijkst aan de slag.”

    • Michèle de Waard