Geen enge slang, maar 'n bloedtest

Genezen van darmkanker hangt af van tijdige opsporing maar het is lastig een gezwel te vinden in darmen.

Onco komt met een simpele en betrouwbare test.

Het biotechnologiebedrijf OncoMethylome Sciences komt met geavanceerde tests op de markt om darmkanker vroegtijdig op te sporen. (Foto Onco) Het biotechnologiebedrijf OncoMethylome Sciences komt met geavanceerde tests op de markt om darmkanker vroegtijdig op te sporen. Foto Onco

Als darmkanker in het beginstadium wordt opgespoord heeft de patiënt nog grote kans te overleven. Meestal komt darmkanker echter pas aan het licht als de patiënt klachten krijgt en de ziekte al vergevorderd is. Het Belgisch-Nederlandse biotechnologiebedrijf OncoMethylome Sciences (Onco) staat op het punt om zich waar te maken als producent van geavanceerde tests om darmkanker vroegtijdig op te sporen. Het bedrijf werkt aan twee tests. Vorig jaar bracht het in de Verenigde Staten al de ontlastingstest ColoSure op de markt, binnenkort volgt een bloedtest.

De darmkankertests moeten een doorbraak worden voor het jonge bedrijf. Dit zijn de eerste producten waarvoor volgens de Nederlandse directeur Herman Spolders een substantiële markt bestaat. „In Europa en de VS gaat het potentieel om 200 miljoen mensen”, zegt Spolders. „Als een gedeelte van hen zich regelmatig laat testen, betekent dat een markt van meer dan 1 miljard euro.” Onco ontvangt daarvan als octrooibezitter een percentage als een van zijn internationale commerciële partners deze test op de markt brengt. Het bedrijf mikt erop dat overheden de bloedtest of de ontlastingtest gaan gebruiken voor bevolkingsbreed onderzoek naar darmkanker.

De hoge kans op sterfte komt vooral doordat darmkanker vaak pas laat wordt gediagnosticeerd, zegt hoogleraar Ad Masclee, hoofd van de Maag-, Darm- en Levergroep van het Maastrichts Universitair Medisch Centrum. „Een darmtumor wordt meestal ontdekt in wat wij stadium 2 of 3 noemen, als het gezwel al een behoorlijke omvang heeft. Die patiënten hebben geen goed vooruitzicht. Met nieuwe technieken zouden wij tumoren heel vroeg, in stadium 0 of 1, kunnen ontdekken. De kans op overleving is dan 95 procent.”

Om darmtumoren vroeg op te sporen zou iedereen boven de 50 onderzocht moeten worden. De Europese Unie heeft al in 2003 een voorstel aangenomen waarin staat dat iedere lidstaat een vorm van bevolkingsonderzoek naar darmkanker moet opzetten. Maar tot nu toe heeft slechts een handvol landen dergelijk onderzoek ingevoerd.

Bijvoorbeeld Duitsland. Daar worden alle mensen boven de 55 jaar uitgenodigd voor een darmonderzoek door middel van endoscopie, maar slechts 13 procent doet mee. Volgens hoogleraar Masclee is die lauwe belangstelling deels te verklaren doordat ten onrechte het idee leeft dat een inwendig darmonderzoek erg belastend is. De arts brengt daarbij een slang met een cameraatje in de darm, waarna hij bij het terugtrekken de darmwand onderzoekt op onregelmatigheden die kunnen wijzen op (beginnende) tumoren. Maar zelfs de beste endoscopist kan soms een tumor over het hoofd zien. Masclee: „Beginnende tumoren zijn vaak niet meer dan een verdikt plekje op de darmwand.”

Onco wil met een simpele bloedtest een bevolkingsonderzoek veel eenvoudiger maken. Minder belastend voor de deelnemers, wellicht betrouwbaarder en mogelijk ook nog eens goedkoper. Herman Spolders van Onco: „Vroege stadia van darmkanker kun je in een groot percentage van de gevallen terugvinden in het bloed.” De ontlastingtest van Onco is zelfs nog gevoeliger, en detecteert meer dan 80 procent van de darmtumoren. Maar in de praktijk blijkt het makkelijker om iemands bloed te testen dan de ontlasting.

Er zijn kapers op de kust voor OncoMethylome. Want hoewel Onco zijn technologie beschermd weet door octrooien, zijn er diverse bedrijven die met andere methoden ook speuren naar tumoren. Zo zoeken het Amerikaanse Myriad en het Nederlandse Agendia naar mutaties in genen die kankers veroorzaken, en ontwikkelen op basis daarvan hun eigen tests.

Maar Spolders is niet erg onder de indruk van die competitie. „Veel van die mutaties zijn heel erg zeldzaam en die kun je moeilijk opsporen. Methylering komt vaker voor dan mutaties.” Onderzoeker Manon van Engeland van het Maastricht Universitair Medisch Centrum geeft hem gelijk. „Bij dikkedarmkanker is erfelijke aanleg slechts in 5 procent aanwijsbaar als oorzaak. Met een methyleringsmerker kun je breed opsporen, het biedt in potentie zelfs de mogelijkheid om alle darmtumoren met één test te achterhalen.”

En dan is er nog het Zwitserse bedrijfje Diagnoplex, dat werkt aan een bloedtest waarmee darmkanker mogelijk in een nog vroeger stadium kan worden opgespoord. Diagnoplex kijkt niet naar het veranderde DNA van een tumor, maar onderzoekt of witte bloedcellen in het lichaam reageren op de aanwezigheid van een eventuele tumor.

Het is volgens maagdarmleverarts Ad Masclee aan de overheid om te bepalen met welke tests een bevolkingsonderzoek zal worden uitgevoerd. „Er bestaat terecht een enorme druk om iets te doen aan de darmkankersterfte. Met bevolkingsonderzoek kan de sterfte gereduceerd worden met 15 tot 30 procent. Welke methode wordt gekozen is minder van belang, als je maar iets doet. Alle voorgestelde maatregelen zijn kosteneffectief.”

    • Sander Voormolen