Den Haag, het nieuwe Brussel

Den Haag profileert zich als internationale stad van de vrede en het recht.

Tegelijk houden tientallen organisaties in de stad zich met ‘Europa’ bezig.

Europol, de vertegenwoordiging van de Europese Commissie en het Europees Parlement Bureau Nederland. Ze zijn allemaal gevestigd in Den Haag, en zullen bij de meeste mensen wel een belletje doen rinkelen. Maar Europa Nostra of Euroclio? Ook die Europese organisaties houden kantoor in de regeringsstad. Den Haag wordt steeds Europeser.

Dat constateert ook Joke van der Leeuw-Roord. Zij is oprichtster en directeur van Euroclio, een non-gouvernementele organisatie (ngo) die zich inzet voor de promotie en ontwikkeling van geschiedenisonderwijs in Europa. Toen ze Euroclio in 1993 oprichtte, was dat een van de weinige Europese organisaties in de stad. Overigens had zij vooral een praktische reden om voor Den Haag te kiezen. Van der Leeuw-Roord komt zelf uit de stad en om Euroclio in Brussel te vestigen was op dat moment te duur. „Bovendien”, zegt ze, „als je te veel in Brussel bent, word je al gauw als een Europees orgaan gezien.” Als ngo wil Euroclio graag afstand bewaren, al is ook deze organisatie afhankelijk van subsidie uit ‘Brussel’.

Euroclio is sinds een jaar gehuisvest in een kantoorpand op de Laan van Meerdervoort, een door de gemeente ontwikkeld verzamelgebouw voor kleine internationale organisaties. Naast Euroclio is bijvoorbeeld ook het European Centre for Conflict Prevention (ECCP), dat strategieën ontwikkelt om vrede te bereiken en conflicten te bestrijden, in het pand gevestigd. De gemeente vraagt een lage huur en verstrekt in sommige gevallen ook nog subsidie. Zo betaalt de gemeente volgens Van der Leeuw-Roord ongeveer 60 procent van de huisvestingskosten van Euroclio.

Den Haag profileert zich het liefst als internationale stad van vrede en recht, met organisaties als het Joegoslaviëtribunaal, het Internationaal Gerechtshof en het Internationaal Strafhof. En wanneer je internationale organisaties huisvest, moet je ook ruimte bieden aan ngo’s, vindt de gemeente.

Van de ongeveer twintig Europese organisaties in Den Haag zijn de meesten ngo’s. Vier van deze organisaties (Europol, de Europese justitieorganisatie Eurojust, de vertegenwoordiging van de Europese Commissie en het Europees Parlement Bureau Nederland) maken wel volledig deel uit van de Europese Unie (EU). Sommige organisaties, zoals het Europees Octrooibureau zijn weliswaar samenwerkingsverbanden tussen Europese landen, maar staan los van het ‘instituut’ EU.

Ook Sjerp van der Vaart, directeur van het Europees Parlement Bureau Nederland, heeft het aantal Europese en internationale organisaties in Den Haag de afgelopen jaren „gestaag” zien groeien. Dat is volgens hem een goede ontwikkeling. „Het is ook geen toeval dat alle antiquairs vaak bij elkaar in een straat gaan zitten, je versterkt elkaar.” Toch stelt Den Haag vergeleken bij Brussel niet veel voor, zegt Van der Vaart. „90 procent van de Europese organisaties is in Brussel gevestigd, de overige 10 procent verspreid over de rest van Europa.” Ook vergeleken bij een stad als Wenen heeft Den Haag volgens hem maar weinig Europese organisaties.

Wel zou Den Haag kunnen uitgroeien tot de Europese hoofdstad van vrede en recht, wanneer de ratificatie van het verdrag van Lissabon een feit is, denkt Van der Vaart. Hij wijst erop dat lidstaten na ratificatie van het verdrag zaken als immigratie, terreurbestrijding, samenwerking van veiligheidsdiensten, controle van buitengrenzen en grensoverschrijdende politiesamenwerking niet meer met een veto kunnen tegengehouden. Over deze kwesties zal door een (gekwalificeerde) meerderheid van de ministers van Justitie beslist worden. Van der Vaart: „Instellingen als Eurojust en Europol krijgen dan waarschijnlijk meer in de melk te brokkelen.”

De meeste Europese organisaties in Den Haag genieten weinig bekendheid bij het grote publiek. Dat erkennen ze zelf ook. Als een journalist langskomt, zijn de woordvoerders enorm enthousiast en vertellen honderduit over alle goede dingen die ze doen voor Europa en de wereld.

Van alle bekende en vooral minder bekende Europese organisaties op het overzicht hiernaast, is het overigens maar de vraag hoe lang deze organisaties nog zullen bestaan. Of hoe lang ze nog in Den Haag zullen zijn gevestigd. Joke van der Leeuw-Roord heeft in de loop der jaren vele ngo’s zien komen en zien gaan. „Het is en blijft verschrikkelijk lastig om voldoende subsidies en fondsen aan te trekken.”