Cellen en belangen

Het is te hopen dat staatssecretaris Albayrak (Justitie, PvdA) erin slaagt de feiten voor zichzelf te laten spreken. Want politiek staat ze voor een moeilijke klus. Het ziet er niet naar uit dat de Tweede Kamer zich van een favoriet thema wil laten beroven.

De criminaliteit daalt, „de zwaardere criminaliteit in het bijzonder”, aldus de staatssecretaris. Dit beeld uit de politiestatistieken en de slachtofferenquêtes, dat al jaren bekend is, zorgt voor leegstand van duizenden cellen.

Pas in 2012 zijn weer meer cellen nodig.

Maar dat komt dan door de verwachte toegenomen repatriëring van Nederlandse gedetineerden uit het buitenland. En doordat de voorwaardelijke invrijheidstelling van een recht in een voorrecht is veranderd.

Voorlopig kwam een verzoek uit België om een vrijwel complete gevangenis te mogen lenen als geroepen. Zo koopt het kabinet tijd om de voorraad te saneren, personeel te verminderen en nieuw beleid te voeren.

Gedetineerden zullen nu vaker in de eigen regio worden gehuisvest. De meermanscel wordt goeddeels afgeschaft. Er komt een grotere buffervoorraad van cellen.

Het veiligheidsbeleid „werpt vruchten af”, wilde Albayrak wel toegeven, maar ze bleef er gepast ernstig bij kijken. Onder geen beding wil zij haar partij associëren met ‘zachte heelmeesters’.

Toch gebeurde dat dinsdag onmiddellijk.

Komt er een keer een politicus met goed nieuws – Nederland wordt veiliger – kreeg ze een coalitie van VVD, PVV, SP en CNV tegen zich.

De een ziet het gevangeniswezen als werkgelegenheidsproject, de ander ziet leegstand als een bewijs van het handhavingstekort.

Oorzaak en gevolg werden zo moeiteloos omgedraaid. En het blijkt dat met ‘criminaliteit’ politieke en economische belangen gemoeid zijn. De vakbond beweerde zelfs dat personeel in lege inrichtingen de veiligheid bevordert. De verplichte stoker op een elektrische trein is dan niet ver meer.

Dus ook voor criminaliteit bestaat er een ‘gevoelstemperatuur’.

Ook als het objectief minder koud is, kan het in de politieke beleving nog behoorlijk tegenvallen. Terwijl minder vraag naar cellen natuurlijk een goede ontwikkeling is. Van vrijheidsstraf is bewezen dat zij een van de minst effectieve maatregelen is. Volgens Albayrak recidiveert 70 procent van de gedetineerden binnen zeven jaar.

Eerder stelde het SCP al vast dat celstraf in het algemeen geen of een nadelig effect heeft op recidive. Daarbij waren de korte vrijheidsstraffen, de meerderheid, „in ieder geval zinloos”. Forensisch psycholoog Corine de Ruiter beschreef in haar oratie in 2007 het gevangeniswezen als doorgangshuis voor hoofdzakelijk verslaafde en psychisch gestoorde patiënten, die er slechter uitkwamen dan ze erin gingen.

Inderdaad, celstraf beveiligt de samenleving. Maar alleen zolang zij duurt. En dat is meestal kort. Daarna is het probleem groter. Gehoopt mag worden dat Albayrak deze kans aangrijpt om de modernisering van het gevangeniswezen met kracht door te zetten.