Steeds strak in de plooi blijven

Ben Stiller, nu te zien in ‘Night at the Museum 2’ is de succesvolste Amerikaanse filmkomiek van het moment. Aan zijn rollen liggen klassieke principes ten grondslag.

Ben Stiller in Night at the Museum 2 scene uit de film Night at the Museum 2 : Battle of the Smithsonian (2009) FOTO: Fox Ben Stiller Amy Adams "NIGHT AT THE MUSEUM 2" Ph: Doane Gregory Fox

Komedies met Ben Stiller (1965) bevatten vaak scènes die voor de hoofdpersoon uiterst gênant zijn. Zo komt het geslachtsdeel van Stiller in There’s Something About Mary (1998) tijdens zijn eerste bezoekje aan Mary klem te zitten in zijn rits, waarna hij moet worden afgevoerd in een ambulance. In Meet the Parents (2000) speelt Robert de Niro een overbezorgde, oerconservatieve vader, Jack, die erg van zijn poes en zijn overleden moeder houdt. De progressieve ‘male nurse’ Greg (Stiller) heeft verkering met zijn oogappel en bezoekt voor het eerst zijn schoonouders. De as van Jacks moeder staat op de schoorsteenmantel en de door de situatie toch al nerveuze Greg staat op het punt een fles champagne te openen. Wat er gebeurt valt te voorspellen, maar is toch uiterst grappig.

Alles wat mis kan gaan, gaat mis. Vernedering wordt op vernedering gestapeld. Deze klassieke komische principes zijn de leidraad van veel films waarin Stiller meespeelt. Ook de films die hij regisseert, voldoen aan deze wet. Soms met heel donkere ondertonen, zoals The Cable Guy (1996), waarin Jim Carreys personage een duivelse kant blijkt te hebben, en Stillers vorig jaar uitgekomen hitkomedie Tropic Thunder, een kruising tussen een satire op Hollywood en een satire op de Vietnamfilm. Hierin raken ijdele acteurs verzeild in een echte oorlog, terwijl ze denken dat het filmopnames betreft.

Het contrast tussen de serieuze kop van Stiller en de hilarische situatie doet de rest. Stiller kent zijn klassiekers. Toch is hij ook uiterst herkenbaar, zijn charmante hoofd en kleine voorkomen nemen je meteen voor hem in. Hij is in zijn schuchterheid vaak vertederend. Stiller is de sympathieke jongen die je graag wilt beschermen. Of dat nu tegen een boze schoonvader is, zoals Robert de Niro in Meet the Parents, of een salvo trefballen onder de gordel in Dodgeball: A True Underdog Story (2004).

Stiller is niet altijd de ‘straight man’, de aangever met een stalen gezicht, of de man die alles lijdzaam ondergaat. Hij houdt ook van parodiërende overdrijving. Voor Dodgeball mat Stiller zich een foute jaren-80-snor aan en speelt hij een lekker vet aangezet typetje: een door zichzelf geobsedeerde eigenaar van een hypermoderne sportschool die het kruisgedeelte van zijn hippe trainingsbroek wat oppompt als er een vrouw langs loopt. Deze satire op ijdelheid en narcisme komt terug in het geflopte, maar inmiddels tot cultklassieker uitgegroeide Zoolander (2001), waarin Stiller een dom, de lippend tuitend mannelijk model speelt. Het vervolg is in de maak.

In Tropic Thunder krijgt Stiller een Oscar. Dat kan vooralsnog alleen in fictie. Komedies winnen meestal geen Oscars. Maar als iemand daar verandering in kan brengen, is het Ben Stiller. Hij verdient het.