Ordentelijk van chaos afkomen

De Nederlandsche Bank voorziet problemen voor de pensioensector. De uitkeringen moeten omlaag en de premies omhoog, als de rente zo laag blijft. En dat is niet onwaarschijnlijk.

Het wordt een spannende maand voor de Nederlandse pensioenfondsen. Enkele weken geleden dienden zij hun zogenoemde herstelplannen in bij toezichthouder De Nederlandsche Bank (DNB). Die plannen waren nodig, omdat het merendeel van de fondsen door de dekkingsgraad van 105 procent gezakt is. Ze kunnen niet meer aan hun verplichtingen voldoen.

De oorzaak voor de malaise bij de pensioenfondsen is helder: de enorme koersdalingen op de aandelenbeurzen, gecombineerd met de extreem lage rente. En juist die laatste factor zorgt nu bij DNB voor zorgen. Lex Hoogduin, directeur bij DNB: „We onderwerpen de fondsen nu aan micro-stresstesten. Als de rente nog verder omlaag gaat, wat gebeurt er dan met de dekkingsgraden.”

„Mensen die dachten dat we de crisis wel gewoon konden uitzitten en dat alles over 5 jaar weer goed zou zijn gekomen, nemen een te groot risico. Wij denken dat de houdbaarheid van ons pensioenstelsel onder druk komt te staan als we niet nu iets doen.”

Hoogduin gaf gisteren een toelichting op het Overzicht Financiële Stabiliteit, een halfjaarlijks onderzoek van DNB naar de risico’s voor de financiële sector. Hoogduin wil nog niet vooruitlopen op de definitieve beoordeling van de herstelplannen, die komen begin juli naar buiten, maar de waarschuwing is duidelijk: pensioenfondsen zullen er waarschijnlijk niet aan ontkomen de premies te verhogen en de uitkeringen te verlagen. Hoogduin: „We moeten niet uitsluiten dat de rente voor lange tijd laag blijft, zoals in de jaren negentig in Japan.” Daar bleef de rente bijna een decennium laag staan. Analisten houden er rekening mee dat zowel in de VS als in Europa de rente langere tijd laag zal worden gehouden om de economie te helpen de recessie te boven te komen. Als de rente lager wordt dan de 3,9 procent van eind 2008 (bijvoorbeeld minder dan 2 procent), zakt de dekkingsgraad tot onder de 70 procent. Als de rente echter stijgt, trekt de dekkingsgraad weer snel aan.

DNB maakt zich naast de pensioenen ook zorgen over de Nederlandse huizenmarkt. Sinds begin dit jaar is er een daadwerkelijke daling van de huizenprijzen zichtbaar in de statistieken. Uit verkoopgegevens van makelaars blijkt dat de prijsdaling inmiddels 5 procent is. Ook het aantal transacties (verkopen) is sinds afgelopen najaar teruggelopen.

DNB waarschuwt tevens voor de zwakke plekken op de huizenmarkt, vooral als de recessie diep en lang wordt en banken hun kredietvoorwaarden verder aanscherpen. Uit de Bank Lending Survey van april 2009 blijkt dat Nederlandse banken hun tarieven voor woningfinanciering hebben verhoogd en strenger toezien op de verhouding tussen de schuld en de waarde van het onderpand. Ook het verslechterde sentiment bij potentiële huizenkopers speelt een grote rol. De verwachting van DNB is dat de groei van hypothecair krediet binnenkort ook zal stagneren.

Deze ontwikkelingen zetten de Nederlandse financiële sector verder onder druk. Toch moet alweer gekeken worden naar de toekomst, meent Hoogduin. „Hoe kom je op een ordentelijke manier af van de chaos die nu in de financiële sector is ontstaan?” Hoogduin zegt dat overheden terecht paardenmiddelen gebruikt hebben om de sector te redden, maar die hebben bijwerkingen zoals verslechterende overheidsfinanciën. Overheden moeten prikkels inbouwen om een soepele exit uit de steunmaatregelen mogelijk te maken, vindt DNB. Om te beginnen zou niet het ministerie van Financiën, maar een onafhankelijke beheersmaatschappij de overheidsbelangen moeten besturen. Zo wordt in elk geval de suggestie van protectionisme weggenomen.

    • Egbert Kalse