Nu zijn er weer te veel

Albayrak sluit de komende jaren acht gevangenissen, omdat de criminaliteit (vooral de zwaardere) terugloopt.

De Kamer en vakbonden reageren kritisch op het plan.

Interieur van de penitentiaire inrichting Noordsingel in Rotterdam, afdeling zware delicten. De sluiting van deze gevangenis kan worden uitgesteld tot 2012, net als Bankenbosch in Veenhuizen. (Foto HH) Nederland, Rotterdam, 12-3-2001 Interieur Penitentiaire inrichting Noordsingel, Gevangenis Afdeling zware delicten Foto:Ton Poortvliet/Hollandse Hoogte Ton Poortvliet/Hollandse Hoogte

„Een desastreus plan dat zo snel mogelijk van tafel moet”. „Waanzinnig”. „Absurd.”

De oppositiepartijen hadden gisteren geen goed woord over voor het plan van staatssecretaris Albayrak (Justitie, PvdA) om de komende jaren acht gevangenissen te sluiten. Sommigen verdwijnen tussen eind 2009 en januari 2012 helemaal, bij andere verdwijnen tientallen tot honderden celplaatsen. Het is een direct gevolg van de daling van de criminaliteit, zo lichtte de bewindsvrouw haar besluit gisterochtend toe. In het gevangeniswezen verdwijnen 1.200 banen.

Volgens Albayrak zijn de maatregelen nodig om te bezuinigen en om de schommelingen in de vraag naar celcapaciteit beter op te vangen. Na het cellentekort in de jaren negentig is er de laatste jaren leegstand. Er zijn 14.000 celplaatsen beschikbaar, terwijl er behoefte is aan 12.000. Naar verwachting houdt deze overcapaciteit nog enkele jaren aan, blijkt uit prognoses van het Wetenschappelijk Onderzoeks- en Documentatie Centrum van het ministerie van Justitie.

Het cellenoverschot wordt veroorzaakt door de teruglopende criminaliteit in het algemeen en de zwaardere criminaliteit in het bijzonder. Daaronder vallen moord en doodslag, overvallen en inbraken.

Ook doordat de rechter vaker een taakstraf of voorwaardelijke gevangenisstraf oplegt, zijn minder cellen nodig. Door (gedeeltelijke) sluiting van acht gevangenissen verdwijnen bijna 1.350 celplaatsen.

Natuurlijk verloop en begeleiding van werk naar werk, binnen of buiten Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI), moeten gedwongen ontslagen voorkomen. De gevangenbewaarders wordt gevraagd zich flexibel op te stellen – langere reistijden of een gedwongen overstap naar ander werk zijn niet uit te sluiten.

Hét speerpunt voor de komende jaren is het terugdringen van de recidive, schrijft Albayrak in het gisteren gepresenteerde Masterplan Gevangeniswezen 2009-2014. Zeventig procent van de gedetineerden vervalt na vrijlating weer in crimineel gedrag. Om dat te voorkomen wil de staatssecretaris gedetineerden zoveel mogelijk in hun eigen regio plaatsen. Dat is een van de redenen dat in sommige regio’s straks minder cellen nodig zijn.

Bestuurder Jan Willem Dieten van de vakbond Abvakabo FNV vindt dat Albayrak haar plannen „veel te rigoureus doorvoert”. Straks hoeft familie van gedetineerden minder lang te reizen voor een bezoekje aan de gevangenis, terwijl het personeel juist verder van huis moet gaan werken. Dieten: „Dat vinden wij geen goede deal.” De bestuurder noemt het onontkoombaar dat het aantal celplaatsen afneemt, maar wil dat dat meer gespreid over het land gebeurt.

Ook de CNV heeft kritiek op de voorgenomen sluiting. De vakorganisatie noemt de timing van Albayrak, in deze tijden van crisis, „uiterst ongelukkig”. De sluiting van de penitentiaire inrichtingen is slecht voor de arbeidsmarkt in de betreffende regio’s, laat de bond weten.

Albayrak benadrukt dat de personele gevolgen „helaas onvermijdelijk” zijn. „Ik realiseer me dat er veel op het gevangeniswezen afkomt en dat dit voor het personeel niet makkelijk is.” Ze probeert de nadelige gevolgen van de reorganisatie tot het minimum te beperken, schreef zij gisteren aan de Tweede Kamer. Zo zal zij meerpersoonscellen tijdelijk inzetten als eenpersoonscellen.

Daarnaast heeft zij ingestemd met een verzoek om vijfhonderd Belgische gevangenen tijdelijk onder te brengen in de Tilburgse gevangenis. België kampt met een groot tekort aan cellen. Nederland en België willen deze maand nog een verdrag sluiten. Als dat doorgaat, levert dat Nederland 30 miljoen euro op.

Daarmee kan de voorgenomen sluiting van de gevangenissen Noordsingel in Rotterdam en Bankenbosch in Veenhuizen worden uitgesteld tot 2012, aldus Albayrak. Die gevangenissen zouden anders eind dit jaar (gedeeltelijk) moeten sluiten. Dat geldt al wel voor unit 1 en 2 van de gevangenis in Scheveningen. De gevangenissen in Alkmaar, Hoorn en Overloon gaan per 2012 dicht, net als de zeer beperkte beveiligde inrichting in Doetinchem en unit 1 van de gevangenis in Vught. Justitie stopt geplande nieuwbouwprojecten, met uitzondering van Zaanstad.

De oppositie in de Tweede Kamer is zeer kritisch over de plannen. De PVV vroeg gisteren een spoeddebat aan. Dat vindt vanavond plaats.

De SP eist dat Albayrak gedwongen ontslagen uitsluit. „Gevangenbewaarders klagen dat zij sinds alle bezuinigingen van de laatste jaren alleen nog sleutelomdraaiers zijn. Laten we boventallige personeelsleden niet ontslaan, maar inzetten om het contact met gedetineerden te verbeteren en de recidive terug te dringen. Want op een recidivecijfer van 70 procent kun je niet trots zijn”, aldus Krista van Velzen (SP).

Volgens de VVD liegt Albayrak als zij zegt dat de criminaliteit is afgenomen. Fred Teeven: „Boeven worden gewoon niet meer opgesloten. Mensen krijgen een taakstraf opgelegd of worden te vroeg weggestuurd met enkelbandjes.”