Eén gedetineerde per meerpersoonscel

Er zijn steeds minder gedetineerden. Daardoor ontstaat een overcapaciteit aan cellen en kunnen er gevangenissen dicht. Maar de oppositie is het daar niet mee eens.

Staatssecretaris bezocht dit weekend de open dag van een penitentiaire inrichting in Krimpen aan den IJssel. In het gevangeniswezen verdwijnen 1.200 banen. Foto Maarten Hartman Nederland, Krimpen ad IJssel, 16 -5-2009. Foto Maarten Hartman . Staatssecretaris van Justitie Nebahat Albayrak bij Open Dag Justitiele Inrichtingen . Zij opende de Open Dag in gevangenis De IJssel .Foto Maarten Hartman Hartman, Maarten

Op het eerste gezicht had staatssecretaris Albayrak (Justitie, PvdA) gisteren goed nieuws: de criminaliteit is zover gedaald, dat de komende jaren acht gevangenissen opgeheven kunnen worden. De oppositie zag dat echter helemaal niet zo positief. De SP, VVD, PVV en Rita Verdonk hadden geen goed woord over voor de plannen van de staatssecretaris, waardoor in het gevangeniswezen 1.200 banen verdwijnen. „In plaats van meer boeven op te sporen en gevangen te zetten, wil dit kabinet fors bezuinigen op de politie en nu dus ook op het gevangeniswezen”, stelde Kamerlid Raymond de Roon (PVV).

De plannen van Albayrak gaan over meer dan bezuinigingen. De criminaliteit daalt al jaren, tonen cijfers van onder meer het CBS aan. Ook de jaarlijkse slachtofferenquêtes laten een duidelijke afname zien. Het aantal geweldsdelicten daalt snel, net als de inbraken in woningen, auto’s en bedrijven. Ook hebben Nederlanders de afgelopen jaren minder last van vandalisme en fietsendiefstal. Toch heeft de bevolking niet het gevoel dat de criminaliteit afneemt, doordat de incidenten in het nieuws op haar netvlies gebrand staan. Ook in de politiek wordt, ondanks de positieve cijfers, door de rechtse partijen gehamerd op toenemende criminaliteit in de samenleving. „Het kabinet kan wel beweren dat de criminaliteit afneemt, maar dat klopt niet. Boeven worden gewoon niet meer opgesloten”, aldus VVD’er Fred Teeven. „Mensen krijgen een taakstraf opgelegd of worden te vroeg weggestuurd met enkelbandjes.”

Feit is dat in Nederland veel cellen leeg staan. In de jaren 90 en aan het begin van deze eeuw had justitie nog te maken met een groot cellentekort, waardoor veroordeelden – met name drugskoeriers – soms noodgedwongen kortere straffen kregen of zelfs ongestraft werden heengezonden. Dat is niet meer nodig. De leegstaande cellen worden behalve door teruglopende criminaliteit ook veroorzaakt door preventie, zegt Albayrak. Zo zijn door de strenge controle op bolletjesslikkers op Schiphol minder cellen nodig. Bovendien legt de rechter tegenwoordig vaker een taakstraf of voorwaardelijke gevangenisstraf op, waardoor minder cellen nodig zijn. Door (gedeeltelijke) sluiting van acht gevangenissen verdwijnen bijna 1.350 celplaatsen.

Hét speerpunt voor de komende jaren is het terugdringen van de recidive. 70 procent van de gedetineerden vervalt binnen zeven jaar na vrijlating weer in crimineel gedrag. Door gedetineerden (de laatste vier maanden van) hun celstraf in hun eigen regio te laten uitzitten, wordt de kans op een succesvolle terugkeer in de samenleving vergroot. Omdat gedetineerden vaak afkomstig zijn uit de Randstad, zijn daar meer cellen nodig dan in de provincie. En dus worden die gesloten.

Maar wat nou als die celplaatsen de komende jaren wel weer hard nodig zijn? Volgens prognoses van het Wetenschappelijk Onderzoeks- en Documentatie Centrum van het ministerie van Justitie is dat niet het geval en houdt de overcapaciteit in ieder geval nog enkele jaren aan. Naar verwachting ontstaat in 2012 weer een stijgende behoefte aan cellen, onder meer doordat Nederlandse gedetineerden in het buitenland dan gemakkelijker kunnen terugkeren naar Nederland. Toch wil justitie niet het risico lopen te veel cellen af te stoten, waardoor na enkele jaren opnieuw een tekort kan ontstaan. Door het aanleggen van een forse buffer (13,8 procent) moeten onverwachtse schommelingen worden opgevangen. Die buffer ontstaat onder meer doordat Albayrak de helft van de meerpersoonscellen de komende jaren als eenpersoonscel laat gebruiken. Als het aantal gedetineerden weer oploopt, kunnen de penitentiaire inrichtingen terugschakelen op gebruik voor meer personen. Dankzij die maatregel verdwijnen volgens de staatssecretaris minder banen. Ook heeft Albayrak ingestemd met een verzoek om vijfhonderd Belgische gevangenen tijdelijk onder te brengen in de Tilburgse gevangenis. België heeft een groot tekort aan cellen. Nederland en België willen deze maand nog een verdrag sluiten. Als dat doorgaat, levert dat Nederland 30 miljoen euro op en dat geeft het gevangeniswezen weer wat lucht.

De plannen van Albayrak worden op hoofdlijnen gesteund door de coalitiepartijen in de Tweede Kamer. Het ziet er dus niet naar uit dat een Kamermeerderheid zich tijdens het spoeddebat vanavond tegen de voorgenomen sluiting van acht gevangenissen zal keren. Al zullen de oppositiepartijen uiteraard proberen het plan, dat zij „absurd” en „waanzinnig” noemen, alsnog van tafel te krijgen.

Commentaar: pagina 7