De dalai lama op bezoek

Tot ongenoegen van de meerderheid in de Tweede Kamer zal niet minister-president Balkenende de dalai lama ontvangen, maar moet de geestelijk leider van Tibet, die volgende maand in Nederland is, het ‘slechts’ doen met de minister van Buitenlandse Zaken, de CDA’er Verhagen.

De Kamer nam onlangs een motie aan van GroenLinks, waarin op een ontmoeting tussen de dalai lama en Balkenende werd aangedrongen. De meerderheid die zich achter dit voorstel schaarde, was van een niet alledaagse samenstelling: enerzijds PvdA, SP, GroenLinks, D66 en PvdD en anderzijds PVV en Verdonk, samen goed voor 80 van de 150 zetels.

Het kabinet weigert de motie uit te voeren. Balkenende moest daarover gisteren in de Kamer uitleg geven.

Bij de afweging die de regering heeft gemaakt om niet in te gaan op het verzoek van ook de dalai lama zelf, spelen uiteenlopende argumenten een rol. Het bezoek van de dalai lama heeft een privékarakter; Verhagen ontvangt hem als religieus leider, die hij zal ontmoeten in een besloten bijeenkomst met ook andere religieuze leiders.

Een vraag zou dus ook kunnen zijn: waarom moet de minister van Buitenlandse Zaken van Nederland eigenlijk een religieus leider ontvangen? Het antwoord heeft te maken met de treurige situatie van de mensenrechten in Tibet, dat overigens door Nederland slechts wordt erkend als culturele en religieuze identiteit binnen de Volksrepubliek China.

Met de mensenrechten in Tibet is het het afgelopen jaar, zo heeft Verhagen ook zelf eerder in antwoord op Kamervragen opgemerkt, alleen maar slechter gegaan. Een van degenen die daarop ook hebben gewezen, is naar eigen zeggen premier Balkenende, tijdens diens bezoek aan China, vorig jaar oktober.

De Chinese autoriteiten hebben, toen bekend werd dat de dalai lama naar Nederland zou komen, dreigend laten weten dat een ontmoeting tussen hem en een bewindspersoon de bilaterale relatie met China zou schaden. Waarop het kabinet heeft geantwoord dat het zelf uitmaakt wie het ontmoet en op welke wijze. In dit geval dus wel een bewindspersoon, maar niet de premier.

Dat had ook mede het antwoord aan de Tweede Kamer kunnen zijn. Afgezien van verzoeken om naar het parlement te komen, gaat de Kamer niet over de agenda van de premier. Toegespitst op de situatie van de mensenrechten in Tibet, en trouwens ook elders in China, geldt daarbij de vraag naar de effectiviteit. Helpt de dialoog met de dalai lama meer dan de dialoog met China om daarin verbetering te brengen?

Vandaag wordt in Praag de elfde top tussen de Europese Unie en China gehouden. Op de agenda: zakendoen, maar ook onderwerpen als het klimaat én de mensenrechten. Deze top zou oorspronkelijk vorig jaar december worden gehouden, maar werd toen door China afgezegd.

De reden was de aankondiging van de Franse president Sarkozy dat hij kort daarna de dalai lama zou ontmoeten. Toen (en hopelijk nu ook) waren de mensenrechten in Birma een belangrijk agendapunt. Het afgelasten van de EU-China-top had als gevolg dat ze op dat niveau onbesproken bleven.