Ceylon

Toen premier Balkenende drie jaar geleden zijn befaamde pleidooi hield voor de terugkeer van de Nederlandse VOC-mentaliteit, had hij vast niet de geschiedenis van Sri Lanka voor ogen. Maar misschien ook wel. Ceylon – zoals het eiland ten zuiden van India eeuwenlang heette – was tussen 1658 en 1796 namelijk een lucratieve Hollandse handelspost: ‘we’ haalden er vooral kaneel, maar ook parels en zelfs olifanten. De verhouding met de inheemse vorsten was wisselvallig, maar niet onwerkbaar.

Aan het eind van de achttiende eeuw waren de Hollanders uitgespeeld op het wereldtoneel. De VOC ging failliet, Ceylon kwam in Britse handen. De Britten pakten het anders aan dan de Hollanders; ze zagen het eiland niet als een handelspost, maar als een echte kolonie. Ze gingen de lokale bevolking bekeren en onderwijzen. Daarmee begonnen ze in het noorden van het land, waar voornamelijk Tamils woonden. Omdat de koloniale overheid alleen personeel rekruteerde dat Brits geschoold was, ging deze bevolkingsgroep – zo’n 15 procent van de totale bevolking – automatisch tot de elite van de samenleving behoren. Bovendien kregen de Tamils van de Britten een even groot aandeel in de besluitvorming als die andere, veel grotere bevolkingsgroep: de Singalezen.

In 1948 werd Ceylon (vanaf 1972 Sri Lanka geheten) onafhankelijk. Het eiland was democratisch geworden, met als gevolg dat de meerderheid van boeddhistische Singalezen het er voor het zeggen kreeg. Die deed er vanaf dat moment alles aan om de onder de Britten scheef gegroeide verhoudingen te herstellen: Tamil-privileges werden ingeperkt, het Singalees volgde het Engels op als officiële taal, en op een gegeven moment mochten Tamils zelfs hun eigen films en boeken niet meer importeren.

Het kon bijna niet anders dan dat de spanningen zouden ontaarden in een groot conflict. Dat kwam er dan ook. Verschillende Tamil-groeperingen streefden naar onafhankelijkheid, en niet zonder geweld. In 1972 richtten de militante Tamil Tijgers – uitvinders van de onder terroristen zeer populaire ‘zelfmoordriem’ – hun eerste bloedbaden aan. Gevolg: een verschrikkelijke burgeroorlog die aan niet minder dan 70.000 mensen het leven heeft gekost.

Sinds maandag lijkt de oorlog eindelijk voorbij te zijn. Hopelijk wordt het er nu weer net zo rustig als tijdens dat prachtige, Nederlandse VOC-bewind.

Historicus Jaap Cohen onderzoekt het heden aan de hand van het verleden.

    • Jaap Cohen