Bonnetjesaffaire velt mastodont

Lagerhuisvoorzitter Michael Martin ziet zich genoodzaakt op te stappen.

Aanleiding is het jarenlange buitensporige declaratiege-drag van parlementariërs.

Brits parlementsvoorzitter Michael Martin tijdens de toespraak waarin hij aankondigde af te treden. (Foto AFP) A TV grab obtained from the Parliamentary Recording Unit in London shows Speaker of the House of Commons Michael Martin addressing the House of Commons as he announces his resignation on May 19, 2009. The speaker of the House of Commons said he would quit his job Tuesday after days of intense pressure over an MPs' expenses scandal which has plunged Britain into its worst political crisis for years. Michael Martin became the first person to resign from the prestigious post since 1695 after losing moral authority among lawmakers, 23 of whom had signed a motion of no confidence in him. AFP PHOTO/Parliamentary Recording Unit NO SALES/RESTRICTED TO EDITORIAL USE/GETTY OUT AFP

De onthullingen over de declaraties van hun parlementariërs, waaraan de Britten zich al weken laven met een mengeling van leedvermaak en weerzin, hebben gisteren hun eerste prominente slachtoffer geëist.

Lagerhuisvoorzitter Michael Martin kondigde in een toespraak van nog geen minuut aan dat hij per 21 juni opstapt. Het is voor het eerst sinds 1695 dat een ‘Speaker’ van het Lagerhuis op deze vernederende wijze het veld ruimt.

Het is ook lang geleden dat het aanzien van het Lagerhuis zo laag is geweest door de wijze waarop veel leden de laatste jaren de onwaarschijnlijk losse declaratieregels tot hun eigen voordeel bleken aan te wenden. De betreffende parlementariërs dachten dat ze ongestoord hun gang konden gaan, omdat hun declaraties toch nooit openbaar zouden worden.

Kort voor crisisberaad, dat gistermiddag zou plaatshebben met de partijleiders, koos Martin eieren voor zijn geld. De partijleiders hadden al – zij het soms in verhulde bewoordingen conform de eerbiedwaardige tradities van het Huis – duidelijk gemaakt dat de 64-jarige Schot hun vertrouwen had verloren. De Liberaal-Democratische leider Nick Clegg waarschuwde de voorzitter echter in niet mis te verstane woorden dat hij „een dood door duizend snijwonden” riskeerde, als hij niet snel zijn biezen pakte.

Ook tijdens een kort debat maandag hadden veel parlementsleden er geen doekjes om gewonden dat Martin maar beter kon gaan. „Uw vervroegde pensionering, Sir, zou de reputatie van het Huis helpen”, hield de ervaren Labour-parlementariër David Winnick hem voor. Een Conservatief vergeleek de crisis waarin het Lagerhuis door de onthullingen over het misbruik van de declaratieregels is beland, met die van 1940. Toen de nazi’s oprukten en de regering de kluts volkomen kwijt leek, dwong het Lagerhuis premier Chamberlain tot aftreden.

De stroom onthullingen over de declaraties van veel Lagerhuisleden houdt al anderhalve week aan. Vanmorgen nog kwam het dagblad The Daily Telegraph, de grote gesel van het Lagerhuis, met het bericht dat het vooraanstaande Labour-lid Nick Brown in vier jaar tijd een bedrag van ruim 18.000 pond (20.000 euro) had gedeclareerd voor eten dat hij had geconsumeerd in zijn tweede woning in Newcastle. Zonder ooit één bonnetje te presenteren. De toenmalige regels verlangden dat ook niet.

Ook tientallen andere Lagerhuisleden, verspreid over alle partijen, zijn in opspraak gekomen door hun declaraties, uiteenlopend van hondenvoer en wc-brillen tot gemanipuleer met het adres van hun tweede huis in Londen of hun kiesdistrict. Dit terwijl de Lagerhuisleden ook al een salaris van zo’n 64.000 pond per jaar ontvangen.

Enkele aanhangers van Martin – een snel slinkend groepje – meenden dat de Lagerhuisvoorzitter ten onrechte is opgeofferd om het blazoen van het Lagerhuis te zuiveren. Maar de eerlijkheid gebiedt te zeggen dat de Schot weinig heeft gedaan om te voorkomen dat de poten onder zijn fraaie voorzittersstoel gezaagd zouden worden.

Martin, een voormalige metaalbewerker uit Glasgow, is al sinds 2000 in functie en onder zijn leiding is de declaratiecultuur steeds verder uit de hand gelopen. Hij heeft de coulante declaratieregels weliswaar in overleg met het Lagerhuis opgesteld, maar het kantoor dat de declaraties afhandelt valt onder zijn verantwoordelijkheid. Bovendien geldt hij als het gezicht van het Lagerhuis.

Martin, die al op 15-jarige leeftijd van school afging, heeft dikwijls moeite de juiste woorden te vinden. Hij is de afgelopen jaren al herhaaldelijk in opspraak gekomen. Nu eens omdat zijn vrouw er een gewoonte van maakte om op kosten van de belastingbetalers langdurig te winkelen, terwijl taxi’s op haar bleven wachten. Dan weer omdat hij geen vin verroerde toen de politie het kantoor van het Conservatieve Lagerhuislid Damian Green kwam doorzoeken op verdenking van het lekken van vertrouwelijke regeringsdocumenten over immigranten.

Stamelend las Martin van papier verklaringen voor en na de eerste grote onthullingen uitte hij slechts zijn woede over het feit dat de gegevens over de vergoedingen waren uitgelekt in plaats van zich te verontschuldigen voor de ontoereikende regels.

Tijdens het korte debat van maandag sloeg Martin de laatste nagel aan zijn doodkist. Weliswaar verontschuldigde hij zich eindelijk namens het Lagerhuis voor de wijze waarop er met de declaraties was omgegaan, maar tot ergernis van veel leden wees hij een verzoek tot een debat over zijn eigen positie laconiek af: „Dat is niet een onderwerp voor vandaag.”

    • Floris van Straaten