Meer zelfstandigen, minder opdrachten

Het aantal zelfstandigen blijft stijgen, maar bedrijven houden nu liever eerst hun eigen mensen aan het werk.

Drie ondernemers enkele maanden na hun start.

Ronald van Lienden: "Klussen vinden gaat tot nu toe heel soepel."
Patrick Plug: "Die lekkages blijven wel, ook als het crisis is."
Anne Stael: "Werk en privé lopen nu veel meer in elkaar over." (Foto's Maarten van Haaff) Patrick Plug. foto Maarten van Haaff
Haaff, Maarten van

Recessie of geen recessie, het eigen bedrijf zit nog steeds in de lift. Na de razendsnelle toename van het aantal zelfstandigen zonder personeel (zzp’ers) in 2008 (107.400 startende ondernemers, van wie het overgrote deel zzp’er), is hun aantal in het eerste kwartaal van 2009 opnieuw fors gegroeid.

Alleen al in maart kwamen er 9.500 nieuwe starters bij, 600 meer dan in dezelfde maand vorig jaar. De groei zet door in april, bleek vorige week uit de laatste cijfers: 7.750 starters waagden de sprong, een getal dat volgens de Kamer van Koophandel nog hoger zal worden, omdat nog niet alle starters zijn geregistreerd.

Voor een belangrijk deel wordt de toename veroorzaakt door de recessie, zegt een woordvoerder van de Kamer van Koophandel. „Er zijn mensen die noodgedwongen gaan freelancen, omdat ze hun baan zijn kwijtgeraakt. Vaak zijn dat mensen die al langer de wens hadden om voor zichzelf te beginnen. Ontslag kan dé trigger zijn.”

In een onderzoek van de Kamer van Koophandel onder 1.180 ondernemers die in 2009 een eigen bedrijf begonnen, zegt een kwart dat de economische crisis een positieve invloed heeft gehad op het starten van een eigen onderneming. Ontslag of reorganisatie is voor 15 procent van hen de belangrijkste reden geweest om voor een bestaan als zelfstandige te kiezen. De meerderheid (40 procent) noemt ‘onafhankelijkheid’ echter als belangrijkste reden.

„Voor mensen die hun baan kwijtraken, is de stap naar een eigen zaak niet zo groot”, denkt Arjan van den Born, die half maart promoveerde op een onderzoek naar zzp’ers. „De risico’s zijn bovendien klein: je kunt als eenpitter niet zo snel failliet gaan, omdat je nauwelijks hoeft te investeren. Een laptop en een telefoon, meer heb je niet nodig.”

Wie vandaag is ontslagen bij een advocatenkantoor, start bij wijze van spreken morgen een eigen bedrijf als juridisch adviseur. „Je ziet wel dat veel mensen die vanwege een ontslag voor een bestaan als zzp’er kiezen, blijven zoeken naar een baan”, zegt Van den Born. „Ze schuilen als het ware voor de crisis. En als de arbeidsmarkt weer aantrekt, stoppen ze met de eigen zaak en kiezen ze voor de veiligheid van een vaste baan.”

Dat hóéft niet zo te zijn, zegt de Kamer van Koophandel-woordvoerder. „Voor veel mensen wegen de voordelen van het ondernemerschap niet op tegen de nadelen. Wij zien dat freelancers hun vrijheid niet zomaar opgeven als ze er eenmaal aan geroken hebben.”

De recessie bemoeilijkt de positie van het groeiende aantal zelfstandigen. Van de starters in 2009 zegt 74 procent dat zijn branche getroffen is door de gevolgen van de crisis. Het is moeilijk om aan nieuwe klanten te komen, zegt 67 procent.

„De meeste bedrijven staan nu even niet te wachten op al die freelance ICT’ers, journalisten en adviseurs”, denkt Van den Born. „Die zijn al blij als ze hun eigen personeel aan het werk kunnen houden.” En dan kan het zomaar gebeuren dat de concurrentie elkaar de tent uitknokt. Van den Born: „Als te veel mensen voor zichzelf beginnen, gaat de markt kapot. Je ziet het al gebeuren bij vertalers en tolken: die vragen 15 euro per uur. Daar red je het natuurlijk niet mee.”

Dan ontstaat een groter probleem. Want wie stopt als freelancer en niet direct een nieuwe baan vindt, heeft geen recht op een WW-uitkering, maar komt in de bijstand.

„Dan moet je je eigen huis opeten”, zegt Van den Born. „Dat geldt nu nog voor een heel kleine groep, maar naarmate de recessie langer duurt, zullen meer zzp’ers in de problemen komen.”

Lees de portretten van de drie zelfstandigen toen ze in december voor zichzelf begonnen via nrc.nl/economie

    • Patricia Veldhuis