Duur alternatief voor leerling die elders faalt

Particuliere scholen liggen onder vuur. Ze geven hun leerlingen te hoge cijfers, vindt de Inspectie. Maar het is ook een laatste optie voor steeds meer pubers met allerlei leerproblemen.

Ludo Schoonen, 18 jaar, bleef tweemaal zitten in 5 vwo op een gewone school en doet nu vwo 5 en 6 in één jaar op Instituut De Boer. Hij wil scheikunde gaan studeren in Utrecht. arnhem student instutuut de boer foto rien zilvold Zilvold, Rien;

Ludo Schoonen is 18 jaar, en behoorlijk slim. Dat vindt hij zelf ook wel. Vwo-niveau, uitgesproken bèta. „Ik gaf als vijfdeklasser bijles wiskunde aan zesdeklassers”, zegt hij. Toch bleef hij tot tweemaal toe zitten in 5 vwo op een school in Apeldoorn. „Het tempo was daar tergend langzaam. Ik werd niet uitgedaagd. De paradox was dat ik mislukte, doordat het te makkelijk was.”

Dat was vorig jaar.

Gisteren begon Ludo toch met zijn vwo-examen. Nederlands stond op het programma. Hij heeft de antwoorden al even gecheckt en hij denkt dat hij wel een acht heeft gehaald, zegt hij.

Sinds vorig jaar augustus zit hij op een particuliere school, Instituut De Boer in Arnhem. Kost per jaar 18.500 euro. Daar doet hij vijf en zes vwo in één jaar. „Ik ga nu zeker slagen. Ik vind dat ik aan mijn ouders moet laten zien dat ik de investering waard ben.”

De vraag naar particulier onderwijs stijgt in Nederland. De bekendste aanbieder is Luzac. Was het aantal leerlingen op dergelijke scholen in 1988 nog 1.368, in 2007 waren dat er 3.037. En dat was weer 13 procent meer dan in 2006.

De groei wordt veroorzaakt doordat de kwaliteit van het ‘gewone’ onderwijs daalt, zegt onderwijssocioloog Jaap Dronkers van het Europees Universitair Instituut in Florence. Op ‘gewone’ scholen worden de klassen groter, moeten kinderen meer zelfstandig werken sinds de invoering van het Studiehuis. Sommige ouders vinden dat maar niks. De particuliere scholen spelen daarop in met kleine klassen, meer structuur, veiligheid, persoonlijke aandacht en een resultaatgerichte sfeer.

Directeur Peter Welzen van Instituut De Boer nam de school over in 1995, uit onvrede met de schaalvergroting in het onderwijs. Hij was vijftien jaar docent maatschappijleer op de meao en zag zijn toenmalige school groeien van 500 leerlingen naar 15.000. „Ik kende mijn collega’s niet meer, noch mijn leerlingen. We kregen detectiepoortjes, ik had een plattegrond nodig om de kinderen uit elkaar te houden.”

Op Instituut De Boer zijn de lijnen kort. Er zitten hooguit tien leerlingen in een klas, in totaal zijn het er zeventig die vmbo, havo en vwo volgen. De leerlingen mogen pas naar huis als ze hun ‘huiswerk’ afhebben. Dat maken ze in de studiezaal, in stilte, onder toezicht. Gemiddeld haalt 90 procent zijn diploma. Ondanks de kredietcrisis groeit de vraag, zegt Welzen.

Maar er is ook veel mis, in het particulier onderwijs. Vorige maand kwam een kritisch rapport uit van de Onderwijsinspectie. Particuliere scholen geven hun leerlingen stelselmatig hogere cijfers voor de schoolexamens, constateert de inspectie. Daarmee kunnen lage cijfers op het centraal examen worden gecompenseerd. De Inspectie noemt dit verschijnsel „zeer zorgelijk” omdat het de waarde van het examen ondermijnt. Het ministerie van Onderwijs heeft de particuliere scholen gesommeerd deze maand duidelijkheid te verschaffen over ontbrekende licenties. De Inspectie gaat het toezicht verscherpen. De scholen moeten binnen twee jaar orde op zaken stellen. Het verschil tussen de twee examencijfers mag hooguit een half punt gemiddeld per vak bedragen.

Bij Instituut De Boer bedroeg het verschil tussen de cijfers van schoolexamen en centraal examen op het vwo in 2008, 2007 en 2006 respectievelijk 1,5; 1,7 en 1,8 punt; het grootste verschil van alle particuliere instellingen. Directeur Welzen zegt dat de cijfers op het schoolexamen hoger liggen omdat er veel getraind wordt op die examens, en omdat de leerlingen meer begeleiding krijgen. De centrale examens maken de leerlingen juist slechter, omdat die examens ‘taliger’ zijn, en meer concentratie vereisen. Dat is lastiger voor zijn leerlingen, die vaker dan gemiddeld last hebben van concentratieproblemen en dyslexie.

Hoogleraar Dronkers noemt dat „gelegenheidsargumenten van het type ‘de brug stond open’ ”. „Wat Welzen zegt geldt hooguit voor een aantal leerlingen, niet voor de hele particuliere schoolpopulatie. Het lijkt of een diploma te koop is op particuliere scholen.”

Dronkers wijst er al sinds 2000 op dat de gemiddelde cijfers op het centrale examen dalen in Nederland. Het gat met de cijfers voor schoolexamens van met name het vwo groeit overal, maar nog veel meer op de particuliere scholen. Hij noemt dit „een klein gat in de dijk van het onderwijs waarvan het risico bestaat dat het steeds groter wordt”.

Zelfstandig onderwijsadvocaat Katinka Slump vindt het allemaal gekissebis, dat afleidt van de hoofdzaak. Die is volgens haar dat bepaalde kinderen die in het reguliere onderwijs mislukken, wel slagen in het particuliere onderwijs. „Dat komt heus niet alleen door hogere cijfers op het schoolexamen. Het komt door de kleinere klassen, de heldere structuren, en de begeleiding. Deze scholen voorzien in een maatschappelijke behoefte.”

Slump staat ouders van kinderen die van school zijn gestuurd juridisch bij. Dat zijn steeds vaker ‘normale kinderen’, zegt zij. Vooral jongens die hun draai niet kunnen vinden in de klas, hetgeen kan leiden tot gedragsproblemen. Slump: „Vrijwel alleen de particuliere scholen bieden een volwaardig alternatief voor deze groep.”

Kijk ook eens naar kinderen met ADHD, gedragsproblemen en autisme. Die komen nu vaak terecht in het speciaal onderwijs, ongeveer even duur als particulier onderwijs, maar waar hooguit vmbo niveau 2 wordt geboden, zegt Slump. Ook daar zou de particuliere school uitkomst kunnen bieden. „Maar deze ouders moeten dan diep in de buidel tasten. Ze verliezen dan bovendien het recht op de zogeheten ‘rugzak’, financiering voor kinderen met problemen in het onderwijs. Ik vind dat onrechtvaardig.”

Rapporten van de Inspectie op nrc.nl/binnenland