Al-Qaeda kan terecht in Jemen

De Jemenitische regering heeft weinig grip op grote delen van het eigen land.

Al-Qaeda profiteert daarvan door in Jemen grote operaties voor te bereiden, vrezen de VS.

Soldaten overzien de sporen van een zelfmoordaanslag van Al-Qaeda, waarbij in maart vier Zuid-Koreaanse toeristen om het leven kwamen bij de oude stad Shibam in het zuidoosten van Jemen. (Foto Reuters) Soldiers are seen at the scene of a suicide bombing attack near the historical city of Shibam (in background) in southeastern Yemen March 17, 2009. An al Qaeda suicide bomber carried out the attack that killed four South Korean tourists, a Yemeni security official said on Monday. REUTERS/Khaled Abdullah (YEMEN POLITICS CONFLICT SOCIETY TRAVEL) REUTERS

Verborgen achter de oorlogen in Irak en Afghanistan tegen het sunnitisch moslimextremisme dreigt Jemen een nieuwe vrijplaats voor Al-Qaeda-terroristen te worden.

Het is niet zo dat de regering van president Ali Abdullah Saleh Al-Qaeda actief ruimte biedt zoals de Talibaan in Afghanistan deden voor hun bewind eind 2001 door Amerikaans ingrijpen werd omvergeworpen. Al-Qaeda-op-het-Arabisch-Schiereiland, het regionale kantoor van het internationale terreurnetwerk van Osama bin Laden, profiteert van het feit dat Salehs bewind geen greep heeft op grote delen van het land, waar ongezeglijke en ontevreden stammen de dienst uitmaken.

Jemen heeft zoveel problemen. In het noorden is al jaren een shi’itische rebellie onder leiding van de Houthi-clan aan de gang, in het zuiden steken oude separatistische neigingen weer de kop op, er is Al-Qaeda-terreur – in maart nog een zelfmoordaanslag die vier Zuid-Koreaanse toeristen het leven kostte. Water en olie raken op, de corruptie neemt toe en de economie is een drama, met een inflatie van tegen de 20 procent en een werkloosheid van zo’n 35 procent. Daarvan profiteert Al-Qaeda ook al, in de vorm van een ruim aanbod van potentiële rekruten.

De hoogste Amerikaanse legercommandant in het Midden-Oosten, generaal David Petraeus, waarschuwde vorige maand dat opstandelingen en extremisten, in het bijzonder Al-Qaeda, er in alle rust terroristische operaties kunnen beramen, organiseren en steunen. In een getuigenis voor de commissie voor de strijdkrachten van het Huis van Afgevaardigden zei hij dat dergelijke groepen gebruikmaken van het onvermogen van de regering om haar hele grondgebied te controleren. Vanuit Jemen, onderstreepte hij, kunnen deze extremisten de regio bedreigen, met name Saoedi-Arabië en de andere Golfstaten.

De antiterrorismecoördinator van de Europese Unie, Gilles de Kerchove, wees deze maand in de Saoedische hoofdstad Riad zelfs op de mogelijkheid dat Jemen tot een ‘mislukte staat’ verwordt, met alle kansen van dien voor het terrorisme. In een vraaggesprek met het persbureau Reuters riep hij de Golfstaten op Jemen (en Pakistan, dat hij ook noemde) te helpen de veiligheidssituatie te verbeteren en te voorkomen dat terroristisch geweld hun kant weer opkomt.

Het conservatief-islamitische Jemen heeft Al-Qaeda-oprichter en -leider Bin Laden – wiens vader uit het land kwam – door de jaren heen veel manschappen geleverd. Duizenden Jemenieten trokken in de jaren tachtig naar Afghanistan voor de jihad, heilige oorlog, tegen de Sovjet-bezetters. Velen van hen traden vervolgens haast automatisch toe tot Al-Qaeda. Na het begin van de Amerikaanse oorlog tegen de Talibaan in Afghanistan in 2001 keerden de meesten naar hun land terug, waar zij in stammengebied gastvrijheid kregen.

Het gaat met name om de provincies Marib, Shabwa en Al-Jawf ten oosten van de hoofdstad Sana’a, die samen bekendstaan als de ‘Driehoek van het Kwaad’. President Saleh deed in februari een dringend beroep op de stammen in dit gebied met de regering mee te werken tegen Al-Qaeda (en gaf daarmee zijn eigen machteloosheid aan). „Hoe komt het dat u met eigen ogen terroristen in uw dorpen ziet en niet zegt dat dit verkeerd is?” zei hij volgens de Engelstalige Yemen Observer tegen stamleiders die uit de drie provincies naar Marib waren gekomen. In een verwijzing naar de achtergebleven ontwikkeling van het gebied zei hij dat „de staat niet de reden is, dat is het terrorisme”. „U moet begrijpen, volk van de drie provincies, dat als terrorisme, sabotage en geweld voortduren, dit de ontwikkeling dwarsboomt.”

Een adviseur van de president zei deze maand tegen het persbureau AP dat de terroristen kennelijk ruim in hun financiële middelen zitten en dat de stammen zich graag door hen laten betalen. De strijdkrachten, zei hij, „komen liever niet tegen de stammen in actie omdat het dan oorlog wordt tussen de staat en de stammen, wat niet wenselijk is”.

De Jemenitische problemen met Al-Qaeda zijn voor Washington aanleiding om voor de circa honderd Jemenieten die nu nog op Guantánamo Bay gevangenzitten onderdak te zoeken in Saoedi-Arabië. Jemen heeft net als Saoedi-Arabië een rehabilitatieprogramma voor gevangen extremisten, maar de resultaten worden zwak geacht en Washington maakt zich ook zorgen over herhaalde ontsnappingen van extremisten uit Jemenitische gevangenissen. De Amerikaanse minister van Defensie, Gates, zei begin deze maand in Riad dat het Saoedische programma „een goede indruk” maakte.

Jemen is niet enthousiast over dergelijke ideeën. „ Ik denk”, zei Gates, „dat president Saleh niet graag zegt dat dit een goed idee zou zijn, deels omdat hij waarschijnlijk voelt dat het een onvermogen in Jemen weerspiegelt om het probleem aan te pakken.”

    • Carolien Roelants