Wapens zwijgen, althans voorlopig

De Tamil Tijgers zijn verslagen, zegt de president.

Nu rest Sri Lanka verdriet over burgerdoden, en onzekerheid over wat de toekomst gaat brengen.

Een Sri-Lankees steekt vuurwerk af in de straten van de hoofdstad Colombo nadat de president de overwinning op de Tamil Tijgers heeft uitgeroepen. Boven zijn hoofd houdt hij de nationale vlag. (Foto AP) A Sri Lankan covers his head with the national flag as he sets off celebratory fireworks, after President Mahinda Rajapaksa declared victory in the country's quarter-century civil war with the separatist rebels, Colombo, Sri Lanka, Sunday, May 17, 2009. The last remaining civilians trapped by the fighting in northern Sri Lanka poured out of the war zone Sunday, clearing the way for government forces to wipe out the remaining pockets of rebel resistance, the military said. (AP Photo/Eranga Jayawardena) Jayawardena, Eranga

„Vuurwerk en overal vlaggen op straat”, vertelt een inwoner van de Sri-Lankese hoofdstad Colombo. „Iedereen viert feest.”

De man woont niet ver van het vliegveld, waar gisteren president Mahinda Rajapaksa terugkeerde van een top in Jordanië en waar kabinetsleden hem verwelkomden in een land dat, in zijn eigen woorden, sinds dit weekeinde vrij is van terreur.

Rajapaksa’s aankondiging dat de laatste verzetshaard van de Tamil Tijgers, in een kleine kuststrook in het noordoosten, is opgerold en dat de rebellen „militair zijn verslagen”, kreeg gistermiddag een dramatisch vervolg met de erkenning van hun nederlaag door de rebellen zelf op hun website TamilNet. „Deze veldslag heeft zijn bittere einde bereikt”, aldus een woordvoerder van de Tamil Tijgers. De Tijgers „hebben besloten hun wapens te laten zwijgen”.

Maar tegenover de vreugde van de Sinhalese bevolkingsmeerderheid, staat het verdriet van de Tamil-bevolking over burgerdoden, en de onzekerheid over wat de toekomst gaat brengen. Allereerst is er de vrees over het lot van duizenden burgers, opgesloten in de gevechtszone tussen de strijdende partijen.

„Sinds het afgelopen etmaal liggen de straten bezaaid met meer dan drieduizend doden, terwijl nog eens 25.000 mensen zwaar gewond zijn en verstoken van medische zorg”, aldus de verklaring van de Tamil Tijgers. Juist om die gewonden te redden, besloten zij naar eigen zeggen de strijd tegen het regeringsoffensief te staken.

Het is onmogelijk om de verklaringen van het Sri-Lankese leger of van de Tamils te toetsen. Buitenlandse journalisten en hulpverleners worden geweerd uit het gevechtsgebied.

Het onderstreept het karakter van de burgeroorlog in Sri Lanka – met weinig respect voor mensenrechten van beide zijden. Een echte oorlog kent een duidelijk einde: de nederlaag wordt erkend, er wordt een vredesakkoord gesloten en, als het goed is, er komt toenadering en misschien verzoening.

Maar de Sri-Lankese burgeroorlog om onafhankelijk, of in ieder geval substantiële autonomie voor Tamils in het noorden van het land en grote delen van de oostelijke kustgebied, is nooit een echte oorlog geweest. Een oorlog met staande, herkenbare legers aan weerszijde van een frontlinie.

In Sri Lanka vochten de afgelopen decennia militairen tegen ongrijpbare guerrillastrijders. Sommigen hielden zich schuil, diep in de jungle. Anderen waren overdag gewone boeren die zich ogenschijnlijk alleen bekommeren om hun akkers. De Tamil Tijgers hanteerden gruwelijk strijdmethoden. Ze vielen legerbases en politieposten aan, maar werden vooral berucht door bloedige zelfmoordaanslagen.

Aan zo’n oorlog, met naar schatting meer dan 70.000 doden in 26 jaar, maak je niet zo makkelijk een duidelijk markeerbaar einde.

Bovendien is het onduidelijk wat er is gebeurd met Velupillai Prabhakaran. De leider van de Tamil Tijgers pleegde in 1975 op twintig jarige leeftijd zijn eerste politieke moord. Hij gaf opdracht tot de dood van talloze critici, onder wie ook concurrerende Tamil-milities en tot ‘verraders’ bestempelde, gematigde Tamil-politici die bereid waren tot compromissen met de regering in Colombo. De opzienbarende moord op de Indiase premier Rajiv Gandhi in 1991 en die op de Sri-Lankese president Ranasinghe Premadasa twee jaar later werden ook in zijn opdracht gepleegd.

Het is van groot belang om te weten waar Prabhakaran is. Misschien is hij dood, misschien is hij ontsnapt. Zolang hij niet is getraceerd, blijft zijn mythe bestaan. Legerwoordvoerders zeiden gisteren tegen persbureau Reuters dat zijn lichaam was aangetroffen, maar dat werd niet bevestigd. In ieder geval was het niet Prabhakaran die gisteren de nederlaag van zijn Tamil Tijgers erkende.

Los daarvan: de militaire overwinning van het leger houdt niet per definitie het einde van de Tamil-onvrede en daarmee van de Tamil-rebellie in.

De aftakeling van de Tamil Tijgers werd enkele jaren geleden in gang gezet door het overlopen van oostelijke facties naar de regering. President Rajapaksa deed bovendien iets wat zijn voorgangers steeds nalieten: hij moderniseerde het leger, gaf de militairen meer soldij en hij gaf bevelhebbers de vrije hand bij het opzetten én uitvoeren van militaire campagnes. Voor vredesonderhandelingen was de afgelopen jaren geen ruimte meer.

Rajapaksa’s volgende stap is voorspelbaar. Via algemene verkiezingen zal hij zijn populariteit electoraal verzilveren. Dat geeft hem grote armslag om het scenario van een Sri Lanka zonder Tamil Tijgers te schrijven – met economische ontwikkeling in de Tamil-gebieden. In het oosten, dat twee jaar geleden al werd ‘bevrijd’ van de Tamil Tijgers na het overlopen van de oostelijke facties, worden nieuwe wegen aangelegd, industrieterreinen ingericht en landbouwgebieden hersteld. Dat ziet er dus mooi uit.

Maar is dat voldoende? Rajapaksa heeft nagelaten voorstellen voor regionale autonomie in de Tamil-gebieden door te voeren. Voor de Sinhalese nationalisten en extremisten is die politieke autonomie onbespreekbaar. Voor veel Tamils is de huidige status quo in het oosten – met een (overwegend Singhalees) regeringsleger dat ze als een bezettingsleger ervaren – uiterst frustrerend. Lang niet iedereen sympathiseert met (de methoden) van de Tamil Tijgers, maar geen Tamil juicht nu om hun nederlaag.

Als president Rajapakse niet zal streven naar verzoening en het afstaan van politieke bevoegdheden, zal van harmonie geen sprake zijn. Dan is het slechts een kwestie van tijd voordat nieuwe Tamil Tijgers opstaan, wordt gezegd.