Na de oorlog resteert een verdeeld land

Na een kwart eeuw is een einde gekomen aan de bloedige oorlog in Sri Lanka. De vraag is hoe de regering van president Rajapaksa de Tamils tegemoet zal treden.

Militairen zaterdag nadat het laatste territorium van de Tamil Tijgers, een kuststrook bij Mullaitivu, is veroverd. Foto vrijgegeven door het Sri Lankese leger. (Foto AFP)
This handout picture from the Sri Lankan Defence Ministry released on May 17, 2009, is said to be of troops on May 16 after capturing the the last patch of coastline in the Mullaittivu district held by the Tamil Tigers, leaving the rebels completely surrounded and cut off from any sea escape. The Sri Lankan government has declared that it had finally completely defeated the Tamil Tigers after decades of ethnic bloodshed. TOPSHOTS/AFP PHOTO/HO/Sri Lankan Defence Ministry
AFP

„Deze veldslag heeft zijn bittere einde bereikt”. Dramatische woorden van een zegsman van de Tamil Tijgers, gistermiddag de wereld ingestuurd via de website van de rebellen.

Nog geen etmaal later heeft deze aankondiging een historisch vervolg gekregen. Eerst werd op de staatstelevisie het lijk getoond van Charles Antony, de zoon van Velupillai Prabhakaran, de leider van de Tamil Tijgers. Even later werd ook de dood gemeld van Prabhakaran zelf, vanochtend vroeg neergeschoten toen hij achter in een ziekenauto wilde wegkomen – aldus het leger.

De opluchting in Sri Lanka over het einde van de Tamil Tijgers, na bijna drie decennia van terreur, is groot. „Vuurwerk en overal vlaggen op straat”, vertelde een inwoner van de Sri-Lankese hoofdstad Colombo gisteren. „Iedereen viert feest.”

De man woont niet ver van het vliegveld, waar gisteren president Mahinda Rajapaksa terugkeerde van een top in Jordanië en waar kabinetsleden hem verwelkomden in een land dat, in zijn eigen woorden, sinds dit weekeinde vrij is van terreur. De president had zaterdag al aangekondigd dat de rebellen „militair zijn verslagen”, hoewel het vechten toen nog doorging.

Maar tegenover de vreugde van de Sinhalese bevolkingsmeerderheid, staat het verdriet van de Tamil-bevolking, die zich al die jaren cultureel en economisch achtergesteld heeft gevoeld. Er is verdriet over gedode burgers en onzekerheid over wat de toekomst brengt. Bovendien is er de vrees over het lot van duizenden burgers die opgesloten zaten in de gevechtszone tussen de strijdende partijen.

„Sinds het afgelopen etmaal liggen de straten bezaaid met meer dan drieduizend doden, terwijl nog eens 25.000 mensen zwaar gewond zijn en verstoken van medische zorg”, zeiden de Tamil Tijgers gisteren. Juist om die gewonden te redden, besloten zij naar eigen zeggen de strijd tegen het regeringsoffensief te staken.

Het is onmogelijk om de verklaringen van het Sri-Lankese leger of van de Tamils te toetsen. Buitenlandse journalisten en hulpverleners worden geweerd uit het gevechtsgebied.

Het onderstreept het karakter van deze burgeroorlog – met weinig respect voor mensenrechten van beide zijden. Een echte oorlog kent een duidelijk einde: de nederlaag wordt erkend, er wordt een vredesakkoord gesloten en – als het goed is – komt er toenadering en misschien verzoening.

Maar de Sri-Lankese burgeroorlog om onafhankelijkheid, of in ieder geval substantiële autonomie voor de Tamilminderheid in het noorden van het eiland en grote delen van de oostelijke kustgebied, is nooit een echte oorlog geweest. Een oorlog met staande, herkenbare legers aan weerszijde van een frontlinie. In Sri Lanka vochten de afgelopen decennia militairen tegen ongrijpbare guerrillastrijders.

Vervolg Sri Lanka: pagina 5

Overwinning niet alleen militair

Sommigen hielden zich schuil, diep in de jungle. Anderen waren overdag gewone boeren die zich ogenschijnlijk alleen bekommeren om hun akkers. De Tamil Tijgers hanteerden gruwelijk strijdmethoden. Ze vielen legerbases en politieposten aan, maar werden vooral berucht door bloedige zelfmoordaanslagen.

Die erfenis verdwijnt niet zo maar in het niets, vermoedelijk ook niet nu Prabhakaran dood is. Immers: zijn dood en de militaire overwinning van het leger houden niet per definitie het einde van de Tamil-onvrede en daarmee van de Tamil-rebellie in. Vanochtend werd op de Sri Lankese staatstelevisie gewaarschuwd voor nieuwe zelfmoordaanslagen.

De aftakeling van de Tamil Tijgers werd enkele jaren geleden in gang gezet door het overlopen van oostelijke facties naar de regering. President Rajapaksa deed bovendien iets wat zijn voorgangers steeds nalieten: hij moderniseerde het leger, gaf de militairen meer soldij en hij gaf bevelhebbers de vrije hand bij het opzetten en uitvoeren van militaire campagnes. Voor vredesbesprekingen was de afgelopen jaren geen ruimte meer.

Rajapaksa’s volgende stap is voorspelbaar. Via algemene verkiezingen zal hij zijn populariteit electoraal verzilveren. Dat geeft hem grote armslag om het scenario van een Sri Lanka zonder Tamil Tijgers te schrijven – met economische ontwikkeling in de Tamil- gebieden. In het oosten, dat twee jaar geleden al werd ‘bevrijd’ van de Tamil Tijgers na het overlopen van de oostelijke facties, worden nieuwe wegen aangelegd, industrieterreinen ingericht en landbouwgebieden hersteld.

Maar is dat voldoende? Rajapaksa heeft nagelaten voorstellen voor regionale autonomie in de Tamil- gebieden door te voeren. Voor de Sinhalese nationalisten en extremisten is die politieke autonomie onbespreekbaar. Voor veel Tamils is de huidige status quo in het oosten – met een regeringsleger dat ze als een bezettingsleger ervaren – uiterst frustrerend. Lang niet iedereen sympathiseerde met de Tamil Tijgers, maar geen Tamil juicht nu om hun nederlaag.

Als Rajapaksa niet streeft naar verzoening en politieke bevoegdheden afstaat, zal van harmonie geen sprake zijn. Dan is het een kwestie van tijd voordat er nieuwe Tijgers opstaan, wordt gezegd.

Fotoserie overwinningsfeest in Colombo: nrc.nl/foto