Loyaal aan Geert, maar eigenlijk meer van Pim

De partij van Geert Wilders lijkt het bij de Europese verkiezingen goed te gaan doen. Barry Madlener is naar voren geschoven als lijsttrekker. Hij wil het vooral eenvoudig houden.

Gezellige rechtse buurman" Barry Madlener op het Binnenhof. Collega-lijsttrekkers verwijten hem dat hij zich niet laat zien bij Europa-debatten. (Foto Willem Sluyterman van Loo Den Haag, 9 april 2009. Lijsttrekker voor de Europese Verkiezingen van de PVV, Barry Madlener. Foto: Willem Sluyterman van Loo , Sluyterman van Loo, Willem

Krijtstreeppak, schoenen met gespen en een blauwe das. Een hand in zijn broekzak, achter een katheder met een poster van hemzelf en Geert Wilders. Nonchalant luistert Barry Madlener tijdens een debat in de oude zaal van de Tweede Kamer naar andere lijsttrekkers voor het Europees Parlement. Wat hij de komende vijf jaar in Europa hoopt te bereiken? „Dat het Parlement minder te vertellen heeft. Nederland moet zelf bepalen hoe zijn wetgeving eruitziet.”

Daarna is Madlener stil. Dan gaat het over Europees immigratiebeleid. „Ik herhaal mijn standpunt”, zegt Madlener. „Nederland moet zelf bepalen hoeveel mensen wel en niet ons land in mogen.”

Madlener is dan opnieuw stil. Wat hij van een Europees strafrecht zou vinden, is dan de vraag. Hij houdt zijn lijn vast: „Wij moeten zelf bepalen hoe ons strafrecht eruitziet.” Vanuit de zaal, vol met ambtenaren van Binnenlandse Zaken en Justitie, klinkt gemor. De andere kandidaten proberen hem met gedetailleerde vragen in de hoek te krijgen. Maar op details gaat hij niet in. Madlener is ‘boodschapvast’: „Het Europees Parlement moet minder bevoegdheden krijgen. Nu is het Nederlandse parlement al bijna overbodig.”

De Partij voor de Vrijheid van Geert Wilders doet op 4 juni mee aan de verkiezingen voor het Europees Parlement. Wilders schoof uit zijn fractie Barry Madlener, ex-makelaar (40) en voormalig raadslid voor Leefbaar Rotterdam, als lijsttrekker naar voren.

Deze verkiezingen zijn belangrijk voor Wilders: hij wil de goede peilingen verzilveren en in de winning mood blijven. Zo kan hij laten zien dat de PVV bij de Kamerverkiezingen in 2011 echt een grote partij kan worden. Wilders gaf vorige maand toe met de gedachte gespeeld te hebben om zelf lijsttrekker te worden – om vervolgens niet in het Europarlement te gaan zitten. In de afgelopen maanden werden ook meer aansprekende PVV’ers getipt voor deze functie: Hero Brinkman of Raymond de Roon. Het werd dus Barry Madlener. Wie is „de stadhouder van Wilders”, zoals VVD-lijsttrekker Hans van Baalen hem noemt?

Madlener werkte aan dit artikel niet mee. Eerst zei hij dat wel te willen, daarna liet zijn voorlichter weten dat hij niet wilde, vervolgens zei hij in de wandelgangen van het Kamergebouw dat hij bereid was tot een gesprek. Uiteindelijk laat hij twee verzoeken onbeantwoord. Het is een ervaring die anderen ook hebben. Zo houdt de FNV morgen een lijsttrekkersdebat. Maar komt Madlener ook? Een FNV-woordvoerder: „Wij hebben vele malen gebeld, maar krijgen hem niet te pakken.” Madlener meed meer debatten. VVD-lijsttrekker Van Baalen betichtte zijn collega van „duikgedrag”. Onduidelijk is of hier strategie achter zit: niet te veel risico nemen, ‘de nul houden’, profiteren van de populariteit van Wilders.

Uit gesprekken met collega’s komt een eenduidig beeld naar voren: Barry Madlener is een politicus van de hoofdlijnen, niet iemand die een zwaarwichtig intellectueel debat aangaat, maar die het eenvoudig wil houden. Op de site van de Tweede Kamer schrijft hij zelf: „Ik streef naar de helderheid van de Amerikaanse politiek met zijn direct gekozen bestuurders waar men afgerekend wordt op resultaat en niet op loyaliteit aan een bepaalde politieke partij.”

Wat iedereen óók zegt: Madlener is een aardige vent. „Een heel aimabele knul”, stelt oud-raadsgriffier in Rotterdam, Karin Handstede. D66-Kamerlid Boris van der Ham: „Madlener is een goeierd, je gezellige rechtse buurman. Eigenlijk meer een LPF’er. Dat waren ook allemaal vriendelijke mensen. PVV’ers willen juist onaardig gevonden worden. Dat past niet bij hem, al lijkt hij een beetje gebrainwasht te zijn door Wilders. Ik vond hem laatst op tv al wat norser.”

Madlener groeide op in Oostvoorne, in een bijna paradijselijke omgeving, vertelt hij in Clash aan de Coolsingel: de wegbereiders van Pim Fortuyn, een boek van journalist Jan Booister. Booister: „Zijn grootste probleem in die dagen: is morgen mijn boomhut er nog? De school is klein en christelijk, het dorp idyllisch.” Hij maakt de havo af, en volgt een makelaarsopleiding.

In Rotterdam, de stad met 47,5 procent migranten, volgt een cultuurschok. Madlener is beduusd. „Hij ziet oudjes in hun isolement wegkwijnen, en ‘dikke Turkse vrouwen’ die elk jaar zwanger worden”, noteert Booister. Als makelaar komt hij bij mensen thuis. Daar, aldus Madlener op de PVV-site, bespeurt hij „de ergernis van deze hardwerkende burgers over het feit dat de politiek zo ver van de mensen af staat”.

In 2001 raakt hij gegrepen door Pim Fortuyn. Hij belt Kay van de Linde, destijds woordvoerder van Leefbaar Nederland, om zijn diensten aan te bieden en wordt lid nummer 232. Eind 2001 meldt hij zich ook bij Ronald Sørensen, oprichter van Leefbaar Rotterdam. Tijdens een vergadering in huize Sørensen zegt Madlener zelf geen politieke ambities te hebben, maar als vrijwilliger te willen helpen.

Bij Leefbaar Rotterdam wordt de nieuwkomer aangewezen als ‘het schild’ van Fortuyn: Madlener is contactpersoon met de pers, selecteert aanvragen, maar het is de lijsttrekker die beslist en beschikt. Als butler Herman overspannen raakt, treedt Madlener ook op als chauffeur. Fortuyn moet wennen. In zijn Peugeot ontstaat volgens Booister een vertrouwensband. De gesprekken gaan over de zin van het leven, en de betrekkelijkheid van werken en politiek.

Na het geruchtmakende interview met Fortuyn in de Volkskrant wordt er binnen Leefbaar Rotterdam gestemd: wel of niet doorgaan met Pim als lijsttrekker? Fortuyn had gezegd het anti-discriminatieartikel uit de Grondwet te willen schrappen en noemde de islam „een achterlijke cultuur”. Madlener zegt pal achter Fortuyn te staan, maar eist later onder vier ogen opheldering. Niet omdat hij een geadopteerde zus met Antilliaans bloed heeft, hij wil weten hoe de lijsttrekker met individuen en minderheden om wil gaan. Hij vraagt: ben je een racist? Fortuyn laat merken dat hij het geen prettige vraag vindt, maar verzekert dat hij het hart op de juiste plaats draagt. Madlener is opgelucht, en beseft dat Fortuyn geen „enge dictator” is, zoals hij zegt in het boek.

Madlener maakt zich ook zorgen over de toenemende bedreigingen richting Fortuyn. Hij weet hem te ontzetten tijdens de opnames van een verkiezingsspot in Rotterdam-Zuid, waar allochtone jongeren de politicus uitdagen. Madlener haalt de auto op, rijdt naar de meute toe en gebiedt zijn baas in te stappen. Het incident is voor Fortuyn reden geen straatcampagnes meer te voeren.

Sørensen haalt Madlener over om de elfde plaats op de kandidatenlijst in te nemen. Als raadslid maakt hij, immer gewapend met een doos sigaren, niet overdreven veel indruk. Wat wel opvalt, aldus zijn oud-collega’s in Rotterdam: Madlener laat veel werk over aan de fractiemedewerkers, bijt zelden door en is geen ochtendmens. „Lui is een groot woord, maar hij mocht graag in zijn mandje blijven liggen”, zegt Dries Mosch, raadslid in Rotterdam.

Madleners enthousiasme krijgt een knauw, als zijn fractie hem in 2004 passeert voor de wethoudersvacature, die is ontstaan na het vertrek van Rabella de Faria. Mosch: „Barry meende dat hem bepaalde toezeggingen waren gedaan.” Sørensen ontkent dat. „Zoals het ook niet waar is dat Barry uiteindelijk uit onvrede is vertrokken. Hij had ambities gekregen, en Wilders bood hem de kans.”

In 2005 zit oud-LPF’er Joost Eerdmans in de commissie die de nieuwe kandidatenlijst voor Leefbaar Rotterdam moet opstellen. De gesprekken zijn in het Palazzo di Pietro, het huis van Fortuyn. „Barry was er lang niet geweest, of misschien wel nooit binnengeweest. Toen hij binnenkwam, schoot hij vol. Dat vonden wij speciaal.” Madlener komt weer niet hoog op de lijst (15de). Eerdmans: „We vonden hem niet echt een hoogvlieger.”

Het raadswerk in Rotterdam combineert hij met zijn baan als makelaar. Maar druk lijkt de eigenaar van Erasmus Projectontwikkeling niet te zijn. „Ik kreeg de indruk dat hij nada business had”, zegt ex-raadsgriffier Handstede. Later treedt hij een jaar in dienst bij projectontwikkelaar Aan de Stegge uit Roosendaal. „Hij was geen projectontwikkelaar, geen zakenman”, zegt directeur Peter Jakobs. „Ik dacht al snel: die zit hier niet lang. Die conclusie trok hij zelf ook.”

Madlener trekt ook in de politiek op juiste momenten de juiste conclusie. Zo negeert hij na de dood van Fortuyn de avances van de later geflopte LPF. Sørensen: „Barry is een pientere jongen. Hij wist: de LPF bestaat uit malloten.” Later meldt hij zich wel bij Wilders. „Ik zag in hem iets van Fortuyn”, verklaart hij later. Zijn Leefbaar-collega Marco Pastors en diens nieuwe partij EénNL – later ook geflopt – laat Madlener links liggen. Opmerkelijk? Nee, zegt Sørensen. „Wilders had zijn zaakjes domweg eerder voor elkaar dan Marco.” Madlener doet nog wel pogingen Wilders en Pastors op één lijn te krijgen. Dat mislukt.

Als Kamerlid houdt Madlener zich sinds november 2006 bezig met verkeer, ruimtelijke ordening en milieu. In zijn maidenspeech pleit hij voor ‘welstandsvrij bouwen’: woningbouw met minder regels. Zijn bijdragen zijn doorgaans wel helder, zegt Van der Ham van D66. „Meer asfalt en meer kernenergie; dat standpunt draagt hij met verve uit.” Hij ageert ook geregeld tegen „die klimaatwaanzin”. CDA’er Ger Koopmans vindt dat Madlener weinig voor elkaar krijgt. „Een prima vent, maar te braaf. Als politicus moet je een trukendoos hebben om linksom of rechtsom iets te bereiken. Die heeft hij niet.” Van de tientallen moties die Madlener indiende, werden twee aangenomen: één technische over de verontreinigingsheffing, de andere motie ging over het openhouden van de spitsstrook bij Hoevelaken.

Net als oud-collega’s in Rotterdam zeggen Kamerleden dat Madlener geen fanatiek volksvertegenwoordiger is. Koopmans: „Je kunt veel invloed hebben met initiatiefwetten of initiatiefnota’s. Daarvan heb ik niks van Madlener gezien.”

Zijn collega’s zeggen ook één voor één dat Madlener niet zo veel heeft met de speerpunten van Wilders: massa-immigratie, islamisering en integratie. Boris van der Ham: „Al die boeken over de islam heeft hij echt niet gelezen.” Zijn Rotterdamse collega’s zeggen hetzelfde: „Hij was bij ons absoluut niet de islambasher die sommigen nu in hem zien”, aldus Ronald Sørensen. Zo was er eind 2007 een keer een Kamerdebat over wijken en integratie. Madlener verving zijn zieke collega Sietse Fritsma. Madlener weigerde tot verbijstering van zijn collega’s iets over integratie te zeggen.

Madlener treedt nu dus op in de campagne, zij het mondjesmaat. Zijn grootste concurrent, VVD’er Hans van Baalen, zei een paar weken geleden graag met de Europese voorman van PVV in de debat te gaan. Nu zegt hij: „Ik heb het helemaal gehad met de PVV en Madlener. Het is intellectueel gezien zo onder de maat. Ze zijn alleen maar tegen Europa.” Maar maakt het wat uit voor verkiezingsuitslag dat Madlener in debatten niet op details ingaat? „Ik geloof niet dat de mensen dom zijn”, zegt Van Baalen. Maar een goede oneliner is de PVV wel toevertrouwd. Na een debat in Brussel haalt een quote van Madlener naar Van Baalen wel het journaal: „Zolang het Europees Parlement bestaat strijden wij voor het Nederlands belang, wat u al jaren heeft verzuimd.”

Van Oostvoorne naar Rotterdam, toen naar Den Haag, en de komende vijf jaar naar Brussel. En dat voor iemand, zegt Frans van der Hilst van Leefbaar Rotterdam, „die in 2001 binnenkwam bij ons zonder enige politieke aspiratie. Dat vind ik knap.” Maar hoe gedreven is hij? Tegenover enkele mensen liet Madlener doorschemeren dat hij is gestuurd door Wilders en dat hij het met lichte tegenzin doet. Madlener is loyaal. Kritiek op de PVV-leider zul je niet van hem horen. Maar iedereen die hem kent zegt: hij is meer van Pim dan van Geert.

Meer over de Europese verkiezingen op nrc.nl/ep2009

    • Herman Staal
    • Mark Hoogstad