India kiest voor stabiliteit en zwicht niet voor xenofobie

Nieuwsanalyse De Congrespartij heeft bij de Indiase verkiezingen een onverwacht grote zege behaald. Zij heeft nu geen excuus meer om grote hervormingen uit te stellen.

Zo enthousiast als vanochtend heeft de aandelenbeurs van Mumbai, de belangrijkste financiële graadmeter van India, nog nooit gereageerd op politieke ontwikkelingen. Vanmiddag werd de handel voor de rest van de dag stilgelegd na een koersexplosie van 17 procent.

Een mooiere aanloop tot een nieuwe regeerperiode hebben Sonia Gandhi, de machtige voorzitter van de Indiase Congrespartij, en ‘haar’ premier Manmohan Singh zich niet kunnen voorstellen. India wil politieke stabiliteit. En het vertrouwt het economische management in deze onzekere tijden het meeste toe aan de oude Congrespartij, de enige partij die al bestond toen India in 1947 onafhankelijk werd.

Dat is de belangrijkste boodschap van de parlementsverkiezingen die de afgelopen weken in vijf rondes werden gehouden. Vijf jaar geleden stootte de Congrespartij tot verrassing van iedereen de toen regerende hindoenationalistische Bharatiya Janata Party (BJP) van het regeringspluche. Zaterdag, toen het jongste electorale verdict bekend werd, bleek dat de Congrespartij niet alleen weer heeft gewonnen, maar ook dat haar zege veel groter is dan voorspeld.

De partij boekte haar beste resultaat (bijna 29 procent van de stemmen) sinds 1991. Haar voortdurende electorale afkalving is gestopt. Juist in belangrijke deelstaten waar de partij op eigen houtje de kiezer tegemoet trad – en niet leunde op regionale partners – werd die assertieve houding beloond. De leiders van de partij stralen een nieuw zelfvertrouwen uit. Samen met haar coalitiegenoten komt de Congrespartij uit op 262 of 263 van de in totaal 543 zetels in de Lok Sabha, het Indiase lagerhuis. Dat is geen meerderheid, maar de Congresleiding heeft partners voor het uitkiezen.

De grote verliezers zijn de oppositionele BJP en de communisten. Met het verlies van de BJP hebben de kiezers laten weten niet zo gevoelig te zijn voor de hindoenationalistische en in sommige gevallen extremistische retoriek van die partij. Ook de toonverharding na de terreuraanslagen in Mumbai van afgelopen najaar, is niet goed gevallen.

De Indiase kiezer is bezorgd, wil een doortastender en efficiëntere overheid, maar zwicht niet voor hysterie en xenofobie.

Het verlies van de BJP is de persoonlijke nederlaag van Lal Krishna Advani, de 81-jarige veteraan van de partij die zijn vurige ambitie om premier te worden nooit onder stoelen of banken heeft gestoken, maar die ook nooit overtuigend heeft kunnen aantonen waarom dat goed voor het land zou zijn. Advani heeft al aangekondigd terug te treden als politiek leider, maar de partij zelf wil hem nog even vasthouden totdat de opvolging goed is geregeld.

De communisten zagen hun electorale aanhang ruimschoots gehalveerd, en zijn niet langer in staat de Congresregering onder druk te zetten en dringend noodzakelijke economische hervormingen tegen te houden. Dat gebeurde in de afgelopen regeerperiode wel. Vorig jaar zegde ‘links’ zijn gedoogsteun aan de regeringscoalitie op nadat Singh, met rugdekking van Sonia Gandhi, het baanbrekende nucleaire akkoord met de Verenigde Staten had gesloten. De communisten zeiden toen dat de Congrespartij die capitulatie aan de imperialistische mogendheid zou gaan betreuren. Het omgekeerde is nu aan de orde. De grootste communistische partij maakt zich op voor een bijltjesdag. En de beurshandelaren in Mumbai pakken hun winst.

Het wegvallen van de communistische schaduw betekent wel dat de Congrespartij nu geen excuses meer heeft om vernieuwingen en armoedebestrijding, afbraak van bureaucratische hindernissen en uitroeien van corruptie tegen te houden. Singh zei vorig maand dat hij de Indiase economie binnen honderd dagen zou ‘revitaliseren’. Niemand vroeg zich af wat hij dan de afgelopen vijf jaar eigenlijk had gedaan.

Daarmee komt ook de schijnwerper te staan op een nieuwe telg uit de Nehru/Gandhi-dynastie, de 38-jarige Rahul Gandhi, zoon van Sonia en de in 1991 vermoorde premier Rajiv Gandhi. Het staat vast dat hem een hoofdrol is toegedacht in de komende regeerperiode. Hij heeft zich ingezet voor verjonging van de partij en samen met zijn zuster Priyanka –- die nog geen politica wil worden genoemd – is hij veel op pad geweest om het verjongde gezicht van de partij te laten zien.

Het succes voor de Congrespartij betekent dan ook dat de gewone kiezer niet afkerig is van dynastieke opvolging. Volgens het meest waarschijnlijke scenario zal Rahul dezer dagen worden benoemd tot minister en binnen enkele jaren het premierschap overnemen.

De verwachting is dat, onder aanwijzing van Rahul en zijn moeder Sonia, meer ‘jonge’ ministers zullen worden benoemd. Wie wellicht ook mag aanschuiven, of ministers mag aanwijzen, is Mamata Banerjee, de politieke stokebrand uit West-Bengalen, ooit met ruzie vertrokken uit de Congrespartij, maar nu een heldin omdat zij met haar Trinamool Congres een dreun heeft uitgedeeld aan de communisten in die deelstaat. Banerjee zorgde er bijna persoonlijk voor dat Tata-topman Ratan Tata vorig jaar briesend besliste zijn Nano, ’s werelds goedkoopste auto, in een andere deelstaat te gaan produceren .

Zo’n heldenrol is deze keer niet weggelegd voor de leider van de dalits (onaanraakbaren), Mayawati, die twee jaar geleden de absolute meerderheid behaalde in Uttar Pradesh, verreweg de grootste deelstaat van India. Haar partij won twee zetels meer dan in de laatste nationale parlementsverkiezingen. Dat is veel te weinig om haar ambitie waar te maken om op landelijk niveau een leidende rol te spelen. Mayawati kon haar teleurstelling niet verbergen en sprak van „een samenzwering”.

Fotoserie van de feestende aanhang op nrc.nl/foto

    • Wim Brummelman