Ik heb mijn leven besteed aan mijn hobby = werk

Wat kunnen jongeren leren van oudere mensen?

Herman Lok (80) is uitvinder van slimme onderwaterapparatuur en onbemande duikboten.

Herman Lok neemt zijn mobiele telefoon op. Hij heeft nog wat extra informatie over de Arabische sjeik, meldt hij. Dat zal hij straks mailen. Maar nu staat hij op de zandplaat voor Yerseke in de Oosterschelde. Hij gaat zwemmen. Of dat niet wat koud is, begin mei? Nee hoor, het is lekker.

Herman Lok (80) uit het Zeeuwse Yerseke stopt met werken op de dag dat hij dood gaat. Wat moet je dan als je met pensioen gaat? vraagt hij in het gesprek eerder bij hem thuis. Werken aan je hobby’s? Wat denk je dat hij nu aan het doen is?

Lok is uitvinder van slimme onderwaterapparatuur en onbemande duikboten. Dat is hij al zijn hele leven en hij is er goed in.

Op dit moment is een internationaal duikteam in Mekka bezig met één van zijn apparaten, een onderwatertractor. Die moet twee kwetsbare gangen vol water volspuiten met grind. (Even exact: die zijn 1,5 km lang, 4x4 meter, liggen op 35 meter diepte en worden gevuld met gebroken rotsdeeltjes van 12 mm doorsnede, vult Lok later in een e-mail aan.)

Een Arabische sjeik had op internet gezien dat Lok de onbemande tractor had gebouwd. Lok had het ontworpen voor het het bergen van de Koersk, de kernonderzeeër die in 2000 zonk. Het Nederlandse bedrijf Smit Tak deed dat. Mocht het bergingsteam het torpedoruim niet van bovenaf los kunnen zagen, dan kon zijn apparaat een gang onder de kop graven waar de zaagketting doorheen kon. Het bleek niet nodig. Dat was maar goed ook, want de Russen waren „uiterst karig” geweest met informatie over de bodem. Overal stenen. Stel je voor dat je daar was gaan graven.

De sjeik wilde het apparaat wel hebben. Hij belde een paar jaar geleden naar Yerseke om te informeren hoeveel-ie kostte. „Maar zo doen we dat hier niet”, de sjeik moest maar langskomen. Wat hij deed. Daar werd Lok toch zenuwachtig van, want zijn bedrijfje Skadoc is maar klein en „niet echt opgeruimd”. Maar de sjeik was in zijn chique pak op een hogedrukpomp in de loods vol oude duikboten geklommen, had zijn armen in de lucht gestoken en geroepen: „I feel at home here!”

Werken onder een heilige stad levert nu allerlei complicaties op, verzucht Lok, maar daarover straks meer. Werken onderwater is sowieso lastig. Alles reageert er anders. Onderwaterapparaten kun je niet op de tekentafel ontwerpen „zoals die jonge ingenieurs nu doen”. Hij herinnert zich nog een stel Britten van scheepswerf Camell Laird dat 1 miljoen pond subsidie had gekregen voor een apparaat dat op de zeebodem moest kunnen rijden. „Die jongens hadden geen ervaring met ontwerpen. Het ding bleek onderwater onstabiel en viel gewoon om. Weg 1 miljoen pond!”

Daarom, zegt Lok, moet je eerst een simpel prototype in elkaar lassen en dat uitgebreid in het water beproeven. De fouten in het klein maken en dan pas het definitieve ontwerp maken. Zo hoef je niet failliet te gaan.

Dus zat Lok al van jongs af aan met zijn broer in het haventje van het behoudende Yerseke op een fietsrad met grote drijvende bollen, om te kijken hoe je overeind bleef. En bouwden ze een onderwatervoertuig voor twee duikers, waarvan de luchttank werd dichtgehouden door een vlotter uit een wc-stortbak. Het werkte nog niet zo goed. Het apparaat, inclusief Lok en zijn broer, viel met een dreun op de bodem van de Oosterschelde, sprong vervolgens weer uit het water en klapte om.

Het geëxperimenteer leverde hun in het dorp de bijnaam De Gebroeders Bever op, van de Fabeltjeskrant. Maar Lok moest wel. „In de jaren vijftig was er níéts bekend over onderwatertechniek.”

De zee beheerst zijn leven, zegt Lok. Hij ligt er al zijn hele leven in. Zijn vader was visser op de Zuiderzee en zelf duikt hij. Nog steeds. „Ik zie niet in waarom een tachtigjarige niet kan duiken. Mijn longcapaciteit is nog geweldig.”

Vragen over of het niet tijd wordt om rustiger aan te gaan doen, wuift hij weg. „Ik had al toen ik jong was besloten mijn hobby te volgen. Dat doe ik nog steeds.” Scholen zouden meer aandacht moeten besteden aan het uitzoeken wat je interesses en sterke kanten zijn, zegt Lok. Als je daar koppig aan vasthoudt, kun je je hele leven je hobby beoefenen en heb je zeker succes. Lok gelooft niet dat hem nog een leven wacht na de dood. Het gaat er om, vindt hij, dat je aan het einde van dit leven geen spijt hebt van de dingen die je niet hebt gedaan.

„Hem thuis houden wordt niks”, bevestigt zijn vrouw Magda (75), die zelf ook heeft gedoken. Ze was verpleegster en deed aan straattheater. Samen hebben ze drie kinderen en schilderen ze in hun vrije tijd. Ze weet: haar man kan niet achter de geraniums zitten.

Magda heeft zich niet al te veel zorgen gemaakt om haar echtgenoot. Ja, af en toe. Zoals die ene keer, toen hij hartje winter veel te lang wegbleef in een duikschotel in de ijskoude Oosterschelde. Of toen hij in Joegoslavië ’s nachts met een pijl op jacht ging naar murenen voor in de soep en zij op een rots eindeloos wachtte tot hij terugkwam.

Al vaak genoeg is Lok aan de verdrinkingsdood ontsnapt. Zo vaak dat hij denkt dat hij zo niet aan zijn einde zal komen. Dan was het al wel gebeurd. Neem die keer dat hij en zijn broer in een uitgeschuurde geul onder een dijk vast kwamen te zitten in hun duikauto. Het zicht was „praktisch nihil”. Of op Ibiza, waar hij zijn hoofd stootte en bijna bewusteloos raakte in een onderwatergrot, toen hij zonder perslucht op jacht was naar grote, zilverachtige vissen.

Lok wordt gauw zeeziek. Daar heeft hij onderwater geen last van, als hij met flessen duikt. Maar wel als hij, zoals toen bij de kust van Zuid-Afrika, via een slang vastzit aan een boot. Hij inspecteerde de bodem om te kijken hoe je er naar diamanten kon zoeken. De golven waren zo hoog dat hij op de zeebodem meedeinde met het schip. „Ik werd vreselijk zeeziek, maar kotsen kan niet in zo’n ouderwets helmduikpak. Dan stik je.” Hij kwam net op tijd boven.

Rijkswaterstaat kreeg eind jaren zeventig door dat die avontuurlijke uitvinder uit Yerseke hen weleens van dienst kon zijn bij de inspectie van de Deltawerken. Of Lok niet een op afstand bestuurbaar dingetje kon maken dat in de nauwe ruimte ónder de pijlers van de Oosterscheldedam kon kijken. Het moest door kleine gaten in het beton kunnen. (Lok specificeert: door een gat van 5 cm diameter in de pijlerbodem van 1,5 meter dikte onder een waterdruk van 3 atmosfeer.)

De Trigla werd het moeilijkste wat Lok ooit maakte: een op twee punten uitklapbaar apparaatje van 85 cm lang en 43 mm breed, met een klein cameraatje aan een snoer en twee drijfballonnen.

Die ballonnen waren bijna nog het lastigste. Die moesten dik genoeg zijn, zodat ze niet klapten. Nadat Lok en zijn vrouw alle ballonproducenten hadden afgelopen, kwamen ze uit bij een condoomfabriek. Die kon wel de juiste dikte leveren, maar alleen in een bulk van 5.000 stuks. Toen zei Magda: alles goed en wel, maar we zijn geen drogisterij. Het werden ballonnen van fietsbanden.

En dan nu in Mekka. Een vriend van Lok, Tom Juijn, voert het project uit met zijn drie zonen en een groep duikers. Wel veertien nationaliteiten doen mee. De temperaturen lopen op tot bijna vijftig graden.

Eén gang van anderhalve kilometer is al gevuld met grind. De tweede gang, die onder het paleis van de koning loopt, nog maar half. De tunnel ligt namelijk vlakbij de heilige bron Zamzam en het werk vervuilt het heilige water. Daarom moet de rest van de gang nu worden gestut met roestvrij staal.

Een probleem was dat de ongelovige duikers Mekka niet in mochten. Dat kon pas, zo bleek, na een religieuze cursus van twee dagen en het uitspreken van een formule. Gelukkig bleek de duikploeg daar wel toe bereid.

Lok volgt nu de werkzaamheden op afstand, want hij mag Mekka toch niet bekijken. Het is niet erg, hij heeft hier nog genoeg te doen. In zijn werkplaats toont hij een rondslingerend apparaat dat foto’s moet maken op de zeebodem (op drie kilometer diepte). Het prototype bestaat uit een paar drijvers, tandraden en een opgerekte fietsband. Aan de ronddraaiende stang zou een onderwatercamera kunnen worden bevestigd. Door de drijvers blijft het ding altijd rechtop staan. En, peinst Lok, als hij er nou een timer met een magneet opzet die op het juiste moment de ballast afwerpt, dan komt-ie vanzelf weer boven drijven. Zo simpel. Diepzeefoto’s maken is hartstikke duur. Dit kan duizenden euro’s schelen.

Rectificatie / Gerectificeerd

correcties en aanvullingen

Zamzam

In het artikel Ik heb mijn leven besteed aan mijn hobby = werk (maandag 18 mei, pagina 18 en 19) kan de suggestie worden gewekt dat het stutwerk in Mekka de heilige bron Zamzam al vervuild heeft. De juiste interpretatie moet zijn: het werk kán de heilige bron Zamzam vervuilen.

    • Carola Houtekamer