Een ironicus in ballingschap

Mario Benedetti was de grootste schrijver van Uruguay: links, speels en groot liefdesdichter.

Mario Benedetti in 1999 (Foto AP) Mario Benedetti (1920-2009), schrijver en dichter FILE - Uruguayan poet Mario Benedetti is seen in his home in Madrid, Spain, Monday, May 31, 1999 after winning the Queen of Spain Poetry prize. Benedetti died on Sunday, May 17, 2009 at age 88, according to his personal secretary Ariel Silva. (AP Photo/EFE, Hernandez de Leon, File) Associated Press

Van de grote schrijvers van de boom van de Latijns-Amerikaanse letteren (García Márquez, Vargas Llosa, Fuentes) was de Uruguayaan Mario Benedetti het minst bekend buiten het Spaanse taalgebied. Maar in Latijns-Amerika gold de gisteren in Montevideo op 88-jarige leeftijd overleden dichter en schrijver onbetwist als een van de groten.

Benedetti, die debuteerde als dichter in 1945, schreef meer dan tachtig boeken, waarvan de ook verfilmde roman La tregua (‘Het uitstel, 1960) de bekendste is. Daarin wordt een onkreukbare ambtenaar plotseling gegrepen door een grote, alles absorberende liefde. Je zou het boek kunnen lezen als een voorspellende allegorie voor Benedetti’s geboorteland, jarenlang het ‘Zwitserland van Zuid-Amerika’, dat in de jaren zestig ten prooi viel aan heftige strijd tussen linkse en rechtse groeperingen. De desintegratie van het land had hij al in 1960 in een essay voorspeld.

Tot zijn dood was hij razend populair in zijn geboorteland, ook al omdat zijn poëzie dankzij de Spaanse zanger Joan Manuel Serrat in de hitparade belandde. Benedetti (geboren op 14 september 1920) koos zoals veel van zijn intellectuele generatiegenoten in de jaren vijftig voor solidariteit met de verschillende linkse revolutionaire bewegingen op zijn continent.

Tussen Benedetti en de linkse beweging in Uruguay zelf liep het minder soepel: hij kon zich slecht voegen naar de partijdiscipline in het linkse Frente Amplio, waarvoor hij begin jaren zeventig werkte. Zijn speelsheid en ironie maakten dat zijn stukken menig georganiseerd revolutionair een doorn in het oog waren.

Na de rechtse staatsgreep in Uruguay in 1973 ging hij in ballingschap en woonde onder meer in Peru, Cuba en Spanje. Hij schreef veel en werd medewerker van de invloedrijke en toen snel groeiende Spaanse krant El País. Ballingschap zou een belangrijk thema in zijn werk worden, de stad Montevideo zou altijd zijn muze blijven. Zelf verklaarde hij één voordeel aan de politieke situatie van zijn land te zien: dat zoveel talentvolle Uruguayanen erdoor over de wereld verspreid werden.

In de jaren tachtig keerde Benedetti terug naar huis. De laatste jaren publiceerde hij vooral poëzie. Táctica y estrategía werd een klassiek liefdesgedicht, waarin de verteller eerst een vrouw zijn veroveringstactiek uit de doeken doet, waarna hij tot de kern komt: „Mijn strategie is/ daarentegen/ dieper en simpeler// Mijn strategie is/ dat op een dag/ ik weet niet hoe/ met welk voorwendsel/ je me eindelijk nodig hebt.”