Turkse emigranten vormen nieuw fries

Still uit de film 'Monument To Another Man's Fatherland'

Een slang bijt naar een adelaar die hem vanuit de lucht aanvalt. Een bijna naakte man, zonder hoofd maar met vleugels, staat er krijgshaftig naast. Zo begint de 40 minuten durende zwart-witfilm die het duo Lonnie Brummeling en Siebren de Haan maakte van het 113 meter brede Berlijnse Pergamonfries.

Het Pergamonaltaar is eind negentiende eeuw door Duitse archeologen meegenomen – gered – uit Turks Anatolië, waar ooit de Hellenistische stad Pergamon stond. Het is gemaakt in de tweede eeuw voor Christus en toont een strijd tussen reuzen en goden. Het is het pronkstuk van het Pergamonmuseum in Berlijn.

Traag schuift de camera naar rechts waar in de volgende scène een figuur in toga vecht tegen een leeuw die naar hem opspringt. Veel tijd om details van het schitterende beeldhouwwerk te bekijken is er niet, de camera beweegt gestaag verder.

Dat de geluidloze film in zwart-wit is, is niet alleen een artistieke keuze. Brummeling en De Haan wilden in het museum filmen, maar dat gaf geen toestemming. Volgens de kunstenaars omdat men vreesde voor een discussie over teruggave aan Turkije. Daarop besloot het duo tot een reconstructie op de computer op basis van foto’s uit boeken. Het resultaat werd geprint en vervolgens gefilmd met een 35mm camera. De verschillen in kwaliteit van de foto’s zijn duidelijk zichtbaar.

In galerie Wilfried Lentz beleeft Monument To Another Man’s Fatherland zijn Nederlandse première. Lonnie Brummeling (1969) en Siebren de Haan (1966) maakten de film voor het Project Art Centre in Dublin, waar hij begin dit jaar te zien was. Net als eerder werk als Grossraum (2005) en Monument of Sugar (2007) gaat het over grenzen en nationale identiteit.

Volgens sommigen staat de strijd van goden en reuzen voor de strijd van Pergamon tegen Keltische indringers. Het beviel de kunstenaars dat het kunstwerk door Germanen was meegenomen naar Duitsland en dat Pergamon nu Turks was en dat de opdracht uit Keltisch Ierland kwam.

In de verduisterde galerie draait de film met veel geraas op een filmprojector. Een andere film wordt klein op een zijmuur geprojecteerd. Daarop lezen mensen als in een screentest een Duits zinnetje voor dat een scène van het fries beschrijft. Het zijn Turkse emigranten die voor hun verblijfsvergunning Duits leren bij het Goethe Instituut in Istanbul.

Samen met een ingelijste verantwoording van de fotovindplaatsen (meer dan 13.000 woorden in smalle kolommen) zijn de emigranten het kunstwerk. En het werkt: naast het fries wordt de voortdurende herhaling van 35 sprekende emigranten een nieuw fries. Als je weet waar je naar kijkt, krijgt de installatie steeds meer betekenis. Die zal nog toenemen als later dit jaar het vierde element erbij komt, een zwart-witfilm over het landschap van Pergamon.

Dirk Limburg

Monument to Another Man’s Fatherland. T/m 7/6 in Wilfried Lentz Gallery, Groot Handelsgebouw, unit C1.140, Rotterdam. Do-za 13-18u. Inl: www.wilfriedlentz.com

Rectificatie / Gerectificeerd

Correcties en aanvullingen

Lonnie van Brummelen

In het artikel Turkse emigranten vormen nieuwe fries (16 mei, pagina 9) wordt de kunstenaar Lonnie Brummeling genoemd. Haar naam is Lonnie van Brummelen.