Spionnen hebben koffers gepakt

Rusland en de NAVO proberen hun banden aan te halen, maar steeds komt er iets tussen. Nu weer een spionagezaak. „Niet iedereen wil dat de relatie beter wordt.”

Jaap de Hoop Scheffer, secretaris-generaal van de NAVO, had een briefje in zijn binnenzak. Daar stond op dat twee Russische diplomaten, naaste medewerkers van de Russische ambassadeur bij de NAVO, voor de NAVO persona non grata waren geworden. Ze raakten hun diplomatieke status kwijt. Dat had te maken met de „groeiende spionageactiviteiten” van Rusland op het NAVO-hoofdkwartier in Brussel.

„Hij las het voor”, zegt de Russische NAVO-ambassadeur Dmitri Rogozin, die op woensdagmiddag 29 april naar de werkkamer van De Hoop Scheffer was gekomen. „Hij zei ook nog dat zijn beslissing een reactie was op de spionage-affaire van Herman Simm uit Estland [veroordeeld wegens spionage voor Rusland, red.]. Maar als hij had gezegd dat groene mannetjes van Mars waren gekomen om op aarde ballonnen op te blazen, had ik het logischer gevonden.”

Rogozin had net daarvoor met de ambassadeurs van de NAVO-landen vergaderd over de relatie van de NAVO met Rusland, die dringend verbeterd moest worden. Al bijna driekwart jaar, sinds de gevechten tussen Rusland en Georgië, hadden de ministers van Buitenlandse Zaken van de lidstaten en Rusland geen officiële bijeenkomst meer met elkaar gehad. Nu zou dat weer gebeuren: dinsdag 19 mei zou de Russische minister van Buitenlandse Zaken Lavrov naar Brussel komen voor een ontmoeting met zijn NAVO-collega’s.

En dan kwam de NAVO met zo’n beslissing? „Op het eerste gezicht een bizar moment”, zei de Russische ambassadeur bij de Europese Unie, Vladimir Tsjizjov, afgelopen week in Brussel. Een van de twee diplomaten die bij de NAVO niet meer welkom zijn, is zijn zoon Vasily, 24 jaar oud. „Maar minder bizar als je bedenkt dat niet iedereen wil dat de relatie van de NAVO met Rusland verbetert.”

Lavrov heeft de bijeenkomst in Brussel afgezegd. En daarnaast zet Rusland als vergelding twee Canadese NAVO-diplomaten uit.

De NAVO reageert officieel niet op de spionageaffaire. Diplomaten op het hoofdkwartier spreken van „een ongelukkige samenloop van omstandigheden”. Maar uitstel was onmogelijk, zegt een van hen. „Die twee zijn spionnen, dat wisten we heel zeker.”

Bronnen bij de NAVO zeggen dat het spionagewerk van de Russen te maken heeft met de affaire van de vroegere topambtenaar Herman Simm uit Estland. Simm werd begin dit jaar veroordeeld tot 12,5 jaar cel omdat hij geheime NAVO-documenten aan de Russische geheime dienst gaf. In een intern, geheim memo dat De Hoop Scheffer na zijn gesprek met ambassadeur Rogozin rondstuurde aan de NAVO-lidstaten, wordt zijn beslissing over de twee Russen ook in verband gebracht met de affaire, die bij de NAVO gevoelig ligt: het gaat om een functionaris uit een land dat vroeger bij de Sovjet-Unie hoorde, nog niet zo lang lid is van de NAVO en dat daar bekend staat als fel tegenstander van Rusland.

Begin dit jaar was het een ander Baltisch land, Litouwen, dat zich verzette tegen de wens van de meeste NAVO-lidstaten om weer met Rusland te praten op het niveau van ministers. Pas onder grote druk gaf Litouwen toe. „De Baltische staten verdelen hun verzet tegen Rusland onderling”, zei een diplomaat uit een groot NAVO-land toen. „De ene keer is het het ene land dat dwarsligt, de andere keer een ander land.”

Ambassadeur Rogozin wil niet zeggen wie „de krachten” zijn die volgens hem „mijnen leggen” onder samenwerking tussen de NAVO en Rusland. Het is lastig voor zijn land, maar vooral voor de NAVO, vindt Rogozin: die lijdt onder „interne tornado’s” en kan nooit een „ferme positie” innemen.

De twee diplomaten die volgens de NAVO spionnen zijn, Viktor Kotsjoekov en Vasily Tsjizjov, hebben hun koffers gepakt. Rusland onderhandelt nog over hun uitzetting: het is niet de bedoeling dat ze in de hele EU persona non grata worden. „De carrière van mijn zoon”, zei de ambassadeur bij de EU Tsjizjov, „was nog maar net begonnen.” Tsjizjov is nog steeds woedend. Maar zijn minister is nu toch bereid om met de NAVO te praten: „We zoeken naar een datum in september”, zegt Rogozin.

    • Petra de Koning