Sombere cijfers overschaduwen 'gehaktdag'

Gisteren was het in Den Haag verantwoordingsdag. De resultaten van 2008 werden overschaduwd door de sombere cijfers van nu .

Terugkijken is altijd moeilijk in politiek Den Haag. Ook op de dag dat het kabinet verantwoording aflegt over de prestaties van vorig jaar domineert toch weer de actualiteit. In de ochtend meldt het Centraal Bureau voor de Statistiek een recordkrimp in het eerste kwartaal. En op de persconferentie gistermiddag over het kabinetsbeleid in 2008 trekt het antwoord van minister Bos (Financiën, PvdA) op een vraag over de vooruitzichten de meeste aandacht: het nationaal inkomen slinkt dit jaar aanzienlijk meer dan verwacht. Niet 3,5 procent, maar eerder 5 procent, zegt Wouter Bos.

Zulke informatie creëert veel meer spanning in het kabinet dan de verdediging van de resultaten over 2008. Meer krimp is een financiële tegenvaller voor het kabinet. Moet Balkenende IV, nog maar net bekomen van moeizame onderhandelingen over de crisisaanpak, nu al de discussie heropenen over extra bezuinigingen?

Het kabinet deed gisteren een nieuwe poging iets van verantwoordingsdag te maken, de jaarlijkse dag waarop de regering sinds eind jaren negentig uitlegt wat er terecht is gekomen van eerdere beloftes. „Net zo belangrijk als Prinsjesdag, maar dan zonder Koningin”, doceert een voorlichtingsfilm van de Rijksoverheid. Maar de derde woensdag van mei wordt wat pragmatischer uitgevoerd: gisteren verschenen al 28 jaarverslagen plus een begeleidende brief – de verantwoordingsbrief – van premier Balkenende, komende dinsdag volgt de Rekenkamer met haar oordeel. Woensdag wordt een ritueel. Het debat over het kabinetsbeleid volgt ruim een week later.

Het kabinet heeft geen zin om weer scherpe kritiek van de Rekenkamer te krijgen. Het controleorgaan van de overheid kwalificeerde de prioriteiten van het kabinet vorig jaar als „weinig specifiek, inconsistent of onhaalbaar”. Balkenende spreekt nu van een „bijzondere” verantwoordingsbrief. Was vorig jaar slechts de helft van de haalbaarheid van doelstellingen te meten, nu is dat 99 procent. Het kabinet presenteert een raster van 74 doelen en 10 projecten in de kleuren groen (op koers), rood (niet op koers) en grijs (niet meetbaar).Lag de realisatie van doelen vorig jaar 44 procent op koers, nu zit het kabinet op 82 procent.

Balkenende waarschuwt dat de economische neergang de prestaties van het kabinet frustreert. Daarom ligt het niet op koers met de doelstelling om 200.000 mensen aan de onderkant van de arbeidsmarkt aan werk te helpen. Ook de ambitie om het openbaar vervoer jaarlijks met 5 procent te laten groeien, raakt door de crisis uit beeld. En Balkenende IV waarschuwt dat doelen die nu nog op schema liggen door de recessie toch niet verwezenlijkt zouden kunnen worden.

Sommige ambities die rood kleuren zijn pijnlijk. De investeringen in wegen lopen achter ondanks de talloze malen dat de minister van Verkeer (Eurlings, CDA) spoedwetgeving heeft aangekondigd. Minister Cramer (PvdA) blijkt in het hart van haar milieubeleid met tegenvallers te kampen. Daarnaast is het opmerkelijk dat een van de spaarzame ambities waar de voortgang niet gemeten kan worden de „betere en kleinere” overheid is. Ambtenaren tellen is kennelijk moeilijk.

Overigens is op de doelen die wel „op koers” liggen ook wat af te dingen. Het dichterbij brengen van een oplossing voor de conflicten in het Midden-Oosten? Een groen blokje. De (vertraagde) invoering van een kilometerheffing? Een groen blokje. Iedereen doet mee? Een groen blokje.

Mark Bovens en Thomas Schillemans, twee bestuurskundigen die een Handboek Publieke Verantwoording schreven, noemen de huidige uitvoering van verantwoordingsdag „hopeloos mislukt”. Zij spreken van een „treurigstemmend verplicht nummer”, kijkend naar de duizenden pagina’s ambtelijke tekst.

Balkenende heeft dit jaar zijn begeleidende brief aan de Kamer teruggebracht tot tien pagina’s. Maar dat betekent niet dat het document daardoor meer schwung krijgt. „Daarom wordt er in het kader van delivery zoveel mogelijk voor gekozen te monitoren middels zo specifiek mogelijke indicatoren”, schrijft de premier.

Komende dinsdag zal de Algemene Rekenkamer oordelen.

    • Jeroen Wester