'Mijn sieraden zijn lastig'

Een Mercedes verzaagd tot handzame broches of een muis vereeuwigd in acrylaat. Ted Noten is de meest dwarse sieradenmaker van Nederland.

'Thuis hadden we alleen een ijslandschap aan de muur, een erfstuk van oma, en een Madonnabeeld' beeld Thijs Wolzak wolzak, thijs

Hoe zag uw ouderlijk huis eruit?

„Mijn vader had een steenfabriek. We woonden in een rijtjeshuis in Swalmen, in Limburg, naast de burgemeester. Ik herinner me een Perzisch tapijt, een beetje antiek en onze zondagse kamer. Ik heb het tegendeel van een culturele opvoeding genoten. In de kast stonden romannetjes van Konsalik. Kranten of tijdschriften hadden we niet. De enige muziek die bij ons klonk waren schlagers en carnavalsliedjes. En beeldende kunst? Dat was voor gekken, iets volstrekt overbodigs. We hadden alleen een ijslandschap aan de muur, een erfstuk van oma, en een madonnabeeld.”

Wanneer ontdekte u dat voorwerpen worden ontworpen?

„Toen ik op mijn elfde een kippenhok bouwde, merkte ik dat ik het leuk vond om dingen te maken. Later sleutelde ik graag aan mijn Puch-bromfiets. Ik was al jong een doener. Maar als u op esthetisch voorwerpen doelt, dat kwam pas later.”

Op welke leeftijd besloot u professioneel ontwerper te worden?

„Op mijn 26ste. Op wereldreis zag ik op straat in Athene een jongen op een blauwfluwelen doek die met tangetjes en een nagelknipper oorbellen maakte. Ik ben naast hem gaan zitten en ben niet meer weggegaan, zo gefascineerd was ik. Hij vroeg of ik dat ook wilde leren. Twee dagen later zat ik op een rood fluwelen kleedje naast hem. Maar na vier maanden wilde ik meer dan met zilverdraad en tangetjes in de weer zijn. Met mijn hangertjes ben ik toegelaten tot de kunstacademie in Maastricht.”

Wat is het meest wezenlijke kenmerk van uw stijl?

„Mijn sieraden zijn lastig. Ik eis wat van de drager. Alleen maar mooi of decoratief vind ik niet interessant. Een sieraad moet commentaar op de wereld geven. Toen ik net van de academie kwam, werd ik uitgenodigd een moderne parelketting te maken. Allemachtig, had ik zeven jaar gestudeerd om zo’n frigide ding te moeten bedenken? Uit rebelsheid heb ik een dode muis met een parelkettinkje om zijn nek afgegoten in acrylaat. Dat was mijn parelketting. Ik speel graag met conventies. Van modes trek ik me niks aan. Nu is de designwereld weer in de ban van gelimiteerde edities en de terugkeer naar crafts. Iedereen schreeuwt maar, ik doe gewoon mijn ding.”

Is dwarsheid ook uw drijfveer om cocaïne en revolvers in acrylaat te gieten?

„De coke wilde ik niet meer in mijn eigen neus stoppen. En toen de buurt rond mijn atelier steeds grimmiger werd, vroeg ik me af wat ik kon doen om de verloedering tegen te gaan. Ik maakte me kwaad en ben van jongeren in de buurt pistolen gaan kopen. Daarvoor betaalde ik 500 euro per stuk en dan kreeg ik er nog een Albert Heijntas vol met kogels bij. Ze werden boos toen ze merkten dat ik die pistolen onklaar maakte en ze in perspex ingoot.

„Ja, dat ingieten is mijn handelsmerk geworden. Het maakt me tot een archeoloog van de toekomst. Die ingegoten voorwerpen blijven namelijk duizenden jaren goed. Maar ingieten doe ik alleen nog op verzoek. Ik wil niet zo’n kunstenaar zijn die tot zijn dood een gouden formule uitmelkt.”

Wat is het mooiste compliment dat u ooit kreeg?

„Dat was met die muis. Ik kreeg van alles naar mijn hoofd. Ik was een vuile moordenaar, ik speelde voor God, en ik kreeg zelfs de Dierenbescherming aan de deur. Maar er was ook een mevrouw die zei: ‘Deze ketting is een mooie begrafenis voor de muis’.”

Wie inspireert u?

„Als ik werk, draai ik graag keihard John Coltrane, Bach of de gangstarap van Ice Cube. Maar het zijn meer momenten dan complete oeuvres die me raken. Het Melkmeisje van Vermeer, of Hella Jongerius die twee halve flessen met plakband verbindt. Wow, dat zijn werken die deuren in mijn hoofd openen.”

Wat is de positie van sieradenmakers in de kunstwereld?

„De kunstwereld is hiërarchisch, met de protectionistische beeldendekunstmensen voorop. Al zijn er de laatste jaren wel verschuivingen. Fotografie, video en design hebben erkenning gekregen. Nu is het sieraad aan de beurt. Of beter: nu ben ik aan de beurt, haha.”

Wie is uw gedroomde opdrachtgever?

„Met Fendi, het Italiaanse modehuis, praat ik over een serie producten. Ik ben als sieradenmaker opgenomen in de kunstwereld. Genoeg aardige mensen, maar wel een klein kringetje. Graag wil ik ook voor een groter publiek werken. Een andere droom is een schoorsteen. Ik zoek een aannemer die met mij een schoorsteen wil bouwen in mijn geboortedorp. Een monument ter herinnering aan al die schoorstenen uit het Swalmen van mijn jeugd. De enige toren die nu nog overeind staat, is die ellendige kerktoren.”

Ted Noten ‘Haunted by 36 women’ Tot 23 mei bij Galerie Rob Koudijs, Elandsgracht 12 in Amsterdam www.galeriekoudijs.nl In het Zuiderzeemuseum in Enkhuizen is tot 22 november een collectie oorbellen van Noten te zien.